Le hoi tet truyen thong cua dong bao dan toc thieu so o Dong Nai

Le hoi tet truyen thong cua dong bao dan toc thieu so o Dong Nai

1 Pages 1-10

▲back to top

1.1 Page 1

▲back to top
394.261 408 900 959 775
L250 H

1.2 Page 2

▲back to top
BAN DÂN TỘC TỈNH ĐỒNG NAI
LỄ llộl, TẾT TRUYỀN TllốNC
CỦA ĐÓNG BÀO DÂN Tộc THIỂU SÔ Ở ĐỔNG NAI
XUA VÃ NAY
THƯ VIỆN TỈNH ĐỒNG NAI
SÁCH TẶNG
--------—-------- -
i"
.......
2Ũ2Ì/ec/VL 001927
NHÀ XUẤT BẢN ĐỒNG NAI

1.3 Page 3

▲back to top
BAN CHỈ ĐẠO BIÊN SOẠN
Ông Nguyễn Văn Khang - Trưởng ban Ban Dân tộc, Trưởng ban;
Ông Thổ Út - Phó Trưởng ban Ban Dân tộc, Phó Trưởng ban.
BAN BIÊN SOẠN
Bà Nguyền Thị Hiên - Trưởng Phòng Nghiệp vụ Dân tộc, Trưởng ban;
Ông Hoàng Minh Liêm - Phó Chánh thanh tra, Phó Trưởng ban;
Bà Nguyễn Thị Cúc - Phó Chánh Vân phòng Ban Dân tộc, Phó Trưởng ban;
Ông Thổ Thanh Minh - Chuyên viên Phòng Nghiệp vụ dân tộc, Thư ký.

1.4 Page 4

▲back to top
LÕI Mở ĐÂU
“Lễ hội, tết ưuyền thống cùa đồng bào các dân tộc thiểu số
trên dịa bàn tinh Đồng Nai - Bản sắc làm nên giá trị’’
Lề hội, tết truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số là tài sản quý báu góp phần làm
nên bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam nói chung và cộng
đồng các dân tộc ở tỉnh Đồng Nai nói riêng. Trong sự nỗ lực khôi phục, bảo tồn nhằm gìn giữ
các giá ưị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số thì lễ hội, tết truyền thống của đồng
bào dân tộc thiểu số tỉnh Đồng Nai là một trong những giá trị văn hóa cần được giữ gìn và lưu
truyền cho con cháu mai sau.
Trong giai đoạn hiện nay, thực hiện Nghị định số 05/2011/NĐ-CP ngày 14/01/2011 của
Chính phủ về công tác dân tộc; Nghị quyết số 33-NQ/TW (khóa XI) ngày 9/6/2014 về xây dựng
và phát triển vãn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước. Việc
khôi phục, bảo tồn, phát huy các giá trị lễ hội, tết truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu
số trên địa bàn tình ngày càng được quan tâm. Cóng tác phục dựng các lẻ hội, tết truyền thống
của đồng bào dân tộc thiểu sô như: Lề hội Sayangva (cúng thần Lúa) của dân tộc Chơ Ro, Lễ
cúng Yang Koi (thần Lúa) và Yangbơnơm (thần Rừng) của dân tộc Mạ; Lễ mừng lúa mới của
người Xtiêng; lễ đâm trâu của dân tộc Xtiêng, Cơ Ho; tết Chôl Chnăm Thmây, lẻ Sen Dolta, Ok
Om Bok của dân tộc Khmer; Lễ Ramadan, Roya-Haji của người Chăm; Lề hội chùa Ông, lễ hội
Làm chay của dân tộc Hoa; Lễ hội Lồng Tồng của dân tộc Tày, Lễ Khai hạ của dân tộc Mường,
Lẻ cầu quốc thái dân an của dân tộc Nùng, lễ cấp sắc của dân tộc Dao... Điểm chung các lễ hội,
tết truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tinh đều có điểm khởi nguồn là
những nghi lễ để tạ ơn thần linh, đất trời, tổ tiên, ông bà, cầu mong mùa màng bội thu, mưa
thuận gió hòa, cuộc sống ấm no hạnh phúc. Điều đó đã tạo nên tính cộng đồng trong từng dân
tộc, là sợi dây kết nối giữa các dân tộc trên địa bàn tình, tạo nên sự gắn kết thiêng liêng, những
nghi thức trong lễ cúng thường được các vị già làng, cao niên truyền lại từ đời này sang đời khác.
Nhằm khôi phục, duy trì, phát huy lể hội, tết truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số
trên địa bàn tỉnh Đồng Nai, trong những năm qua Tỉnh ủy, UBND tinh Đồng Nai, các cơ quan,

1.5 Page 5

▲back to top
đơn vị địa phương thường xuyên thăm hỏi, động viên tinh thần, hỗ trợ vật chất để các lễ hội, tết
truyền thống của bà con được tổ chức đều mang đậm sắc thái truyền thống của từng dân tộc,
tạo được không khí vui tươi, đoàn kết và thân ái trong cộng đồng dân tộc tại các địa phương trên
địa bàn các huyện/thành phố. Tình Đồng Nai dă đầu tư xây dựng và đưa vào sử dụng 15 nhà
văn hóa dân tộc Xtiêng, Chơ Ro, Mạ, Chăm, Mường... thuộc 06 huyện (Tân Phú, Định Quán,
Xuân Lộc, Long Thành, Vĩnh Cửu và Thống Nhất), nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cộng dồng,
duy trì và bảo lưu các giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc, đồng thời tình cũng đã trang
bị 2 đợt gồm: 16 bộ cồng, 15 bộ chiêng, 8 bộ trống, 3 bộ chập chạ, 2 bộ ngũ âm... cho các Nhà
văn hóa dân tộc và nơi có đồng bảo dân tộc sinh sống.
Trong tổng số 50 thành phần dân tộc sinh sông trên địa bàn tỉnh Đồng Nai do đặc thù của
đồng bào dân tộc thiểu số sống rải rác, xen kẽ rộng khắp trên địa bàn các huyện, thành phố.
Hiện chì còn khoảng 11 dân tộc sống tập trung thành làng như dãn tộc: Chơ Ro, Mạ, Xtiêng, Cơ
Ho, Hoa, Nùng, Chăm, Khmer, Mường, Tày, Dao... duy trì việc tổ chức các lẻ tết truyền thông
của dân tộc mình, còn lại đều đã bị mai một, chưa dược phục dựng. Cơ bàn lễ hội, tết truyền
thống đều có hai phần: phần lẻ và phần hội. về phần lễ các lề hội, tết truyền thống đề diễn ra
trang trọng, linh thiêng và thành kính. Phần hội phong phú, hấp dẫn lôi cuốn được sự quan
tâm cổ vũ nhiệt tình của bà con tham dự. Nhìn chung, các lễ tết của đồng bào dân tộc thiểu sô
trên địa bàn tinh đều mang tính ổn định về nội dung nghi lề theo trình tự truyền thống mang ý
nghĩa nhớ về cội nguồn, thần linh, ông bà tổ tiên. Lễ hội, tết truyền thống mang tính giáo dục
cao, khơi dậy cho con em đồng bào các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, quý báu. Đồng thời
củng bảo đảm các vấn đề về trật tự, an toàn, vệ sinh môi trường, thực hiện đúng quy chế lễ hội.
Tuy nhiên, bên cạnh các mặt đạt được việc tổ chức lẻ hội, tết truyền thống của một sô dân
tộc trên địa bàn tinh trong thời gian qua cũng còn thể hiện những hạn chế nhất định như: Các
lễ hội, tết truyền thống của các dân tộc thiểu sô trên địa bàn tỉnh tổ chức còn nhỏ, lè. Nhiều
địa phương chưa có địa điểm tổ chức nên phạm vi, không gian hạn hẹp, mang tính chất hộ gia
đình. Mặt khác, do quá trình giao thoa vãn hóa, quá trình lao động sàn xuất nên nhiều nghi lễ
xa xưa bị lãng quên theo thời gian,trong quá trình phục dựng nhiều nghi lễ bị mai một hoặc các
dân tộc ít người có nguy cơ bị thất truyền. Trang phục truyền thống, món ăn, thức uống truyền
thống của đồng bào dân tộc phục vụ trong lễ, tết có sự biến tấu, cách điệu khác với nguyên bản.
Với mong muốn sưu tầm, phục dựng lại toàn bộ các lễ, tết truyền thống của đồng bào dân
tộc thiểu số ưên địa bàn tinh, để tết truyền truyền của đồng bào dân tộc thiểu số được khôi
phục và bào tồn tránh nguy cơ mai một. Chú trọng việc phát huy các giá trị vãn hóa của lễ,

1.6 Page 6

▲back to top
hội gắn với chiến lược phát triển du lịch ở địa phương. Quy tụ đổng bào tổ chức lễ hội, tết có
quy mô lớn (cấp huyện, cấp tình) dể có điều kiện so sánh, đối chiêu, bổ sung đầy đủ các nghi
lễ cúng và phần tổ chức các trò chơi dân gian để di đến việc tổ chức lễ trên địa bàn tình có sự
thống nhất về nội dung và phong phú về hình thức. Phát huy vai trò của nghệ nhân, người am
hiểu văn hóa dân tộc, người có uy tín trong việc giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa của dân tộc
mình. Đồng thời, chú trọng đến việc đào tạo bài bản thế hệ kế cận trong việc giữ gìn, phát huy
giá trị vãn hóa của dân tộc.
Ban Biên soạn cuốn sách ảnh: "Lễ hội, tết truyền thống cùa đồng bào dân tộc thiểu số ở
Đồng Nai-Xưa và nay" mong muốn ghi lại những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp trong
hành trình phục dựng lễ tết truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số tình Đồng Nai để
các giá trị đích thực của lễ hội, tết truyền thống không bị thất truyền. Trong quá trình thực hiện
cuốn sách, Ban Biên soạn có kế thừa các công trình nghiên cứu, các bài viết của nhiều tác giả
đã đăng tải, sử dụng những hình ảnh của các nhà nghiên cứu về vàn hóa trước đó. Đó là nguồn
tư liệu quý có giá trị để làm phong phú cho cuốn sách.
Trong quá trình thực hiện quyền sách này, chúng tôi xin chân thành cảm ơn Báo Đồng
Nai, Thư viện tỉnh Đồng Nai, PGS.TS. Huỳnh Văn Tới, trang Web ửy ban Dân tộc, các bài viết
của các tác giả, các hình ảnh tư liệu, bài viết liên quan đến chủ dề cùa cuốn sách trên tinh thần
phục vụ cho lợi ích cộng đồng.
Trong quá trình sưu tầm, điền dã và biên soạn nội dung cuốn sách này sẽ không tránh khỏi
những thiếu sót, hạn chế cả về mặt tư liệu lẫn nội dung thể hiện. Chúng tôi mong muốn nhận
được những ý kiến đóng góp xây dựng của quý độc giả dê lần tái bàn sau cuốn sách sẽ hoàn
thiện hơn.
Xin trân trọng giới thiệu quyển sách "Lễ hội, tết truyền thống cùa dồng bào dân tộc thiểu
sốở ĐồngNai-Xưa và nay"cùng bạn đọc.
TM. BAN BIÊN SOẠN
NGUYỄN VĂN KHANG

1.7 Page 7

▲back to top

1.8 Page 8

▲back to top

1.9 Page 9

▲back to top

1.10 Page 10

▲back to top
nửa diện tích theo chiều ngang và dài suốt từ đầu đến cuối phần nội thất. Một sô
nhà có tường xây, mái ngói.
Việc lấy chồng, lấy vợ của người Chơ Ro xưa theo tục nữ hệ phụ quyền, nay tồn
tại cả hai hình thức: nhà trai đi hỏi vợ hoặc nhà gái đi hỏi chồng. Hôn lễ thường tổ
chức tại nhà gái, sau lễ thành hôn thì cư trú phía nhà vợ, sau vài năm sẽ dựng nhà
ra ờ riêng.
Người Chơ Ro theo tập quán thổ táng (tẩm liệm đơn giản). Mộ phần được đắp
cao lên theo hình bán cầu. Trong 3 ngày đầu, người ra gọi hồn người chết về ăn
cơm: sau dó là lẻ “bỏ mà” nay theo tục người Việt làm. Tập quán dùng vàng mã đă
xuất hiện trong tang lề của người Chơ Ro và hàng năm vào ngày 23 tháng Chạp âm
lịch, người ta di tào mộ như người Việt ỏ' địa phương.
Văn nghệ: vốn văn nghệ dân gian còn hát ru và một vài điệu hát đối đáp trong
những dịp lễ hội, họ cất lên lời khẩn cầu thần Lúa và hiện nay rất ít người biết đến.
Nhạc cụ còn đàn ống tre (goong kla), kèn lá, kèn lúa, kèn môi xưa còn có kèn bầu.
Đáng chú ý là chiêng đồng gồm hai bộ: bộ 07 chiếc có núm, dánh bằng dùi thường
dùng trong lễ cúng như các dân tộc ở Tây Nguyên, bộ chiêng không núm (còn gọi
là chinh đồng la) gồm 06 chiếc đánh bằng nắm tay thường dùng trong lễ đón khách
giao lưu, tiền khách.
II. LỀ, TẾT TRUYỀN THỐNG CỦA DÂN TỘC CHƠ RO
Lễ Tết: Ngày cúng thần Lúa là dịp lễ trọng hàng năm. Các loại bánh như: bánh
tét, bánh ống và bánh giầy trộn vừng được mọi nhà chế biến để ăn mừng và tiếp
khách. Lề Sayangva (cúng thần Lúa), Lễ Sayangvri (cúng thần Rừng) được tổ chức
như một dịp hội làng và hiện nay, định kỳ vài năm một lần nghi lễ này lại được tổ
chức trọng thể.
1. Lễ hội Sayangva
Lề Sayangva còn gọi lẻ cúng thần Lúa hay lễ mừng lúa mới được tổ chức định
kỳ vào khoảng tháng 3 âm lịch hàng năm. Đây được xem như dấu ấn nghi lễ nông
nghiệp cùa đồng bào Chơ Ro nhằm tạ ơn thần Lúa đă cho mùa màng bội thu. Lễ
hội Sayangva hàng năm được diễn ra theo đúng tinh thần lễ hội, vừa thể hiện đậm
nét văn hóa truyền thống của dân tộc mình, đáp ứng nhu cầu vui chơi giải trí qua
các tiết mục văn nghệ, các trò chơi dân gian của đồng bào sau một vụ mùa bội thu.

2 Pages 11-20

▲back to top

2.1 Page 11

▲back to top
Trong công tác chuẩn bị và tổ chức Lễ Sayangva đồng bào dân tộc Chơ Ro nhận
được sự quan tâm của các cấp ủy Đảng và chính quyền các huyện, thành phố đến
cơ sở, của người có uy tín. Đồng bào đứng ra với vai trò là chủ lễ làm cho không khí
ngày hội trở nên sôi nổi, thu hút được tất cả các hộ đồng bào nơi đây tham gia.
Ngay từ sáng sớm bà con đồng bào đã tập trung đông đủ chuẩn bị cho công tác
tổ chức Lễ. Buổi chiều các trò chơi dân gian được tổ chức như: Nhảy bao bố, đẩy
gậy, kéo co, đập niêu... diễn ra theo đúng tinh thần và không khí lễ hội sôi nổi, thể
hiện sức mạnh, sự khéo léo thông qua từng bộ môn thi đấu.
Đặc biệt, khu vực cúng thần Lúa được các già làng chuẩn bị chu đáo, công phu
gồm: kho lúa trang trí bằng những gùi lúa trĩu bông, bắp - là những lương thực thiết
yếu trong đời sống hàng ngày của đồng bào và mâm lễ, rượu cần dâng lên thần Lúa.
Đại diện già làng, người có uy tín trong đồng bào Chơ Ro mặc trang phục truyền
thống cúa dân tộc đọc bài khấn cầu xin mùa màng bội thu, cầu cho cuộc sống
người dân được an lành, no đủ trong tiếng cồng, tiếng chiêng rộn ràng vang lên.
Sau phần lễ, các đại biểu khách mời và bà con thưởng thức rượu cần và giao lưu
ẩm thực bằng các món ãn truyền thống của đồng bào như: Cơm lam, thịt nướng,
canh bồi, bánh giầy...buổi tối là phần đốt lửa trại, giao lưu văn nghệ thu hút khá
đông bà con tham gia.
Lễ hội Sayangva là một nét sinh hoạt văn hoá rất truyền thống, độc đáo, đặc
trưng của đồng bào Chơ Ro. Không khí lễ tết thể hiện sự đoàn kết gắn bó cộng đồng,
dáp ứng nhu cầu vui chơi giải trí, đồng thời góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn
hóa truyền thông cúa đồng bào. Nội dung và hình thức trong lễ hội có nét độc đáo,
phong phú, đa dạng thể hiện sự đoàn kết mang tính cộng dồng, cùng chung sức
xây dựng nền văn hóa Đồng Nai tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
2. Lễ hội Sayangvri
Lễ Sayangvri - Lễ hội cúng thần Rừng là lễ hội thường niên được tổ chức hàng
năm. Để công tác tổ chức lễ dược diễn ra chu đáo, ngay từ sáng sớm bà con tập
trung đông đủ tại khu vực nhà Vãn hóa dân tộc Chơ Ro hoặc các khu vực có rừng
cây hiện hữu gần nơi cư trú cúa dồng bào.
Theo tín ngưỡng cổ truyền người Chơ Ro thờ đa thần với quan niệm vạn vật
đều có linh hồn. Lễ vật cúng thần là rượu cần, heo, gà và cơm lam, bánh cấp. Trước

2.2 Page 12

▲back to top
bàn Yang (còn gọi là Nhang), những người lớn tuổi cùng già làng trong
không khí trang nghiêm dâng phần lễ vật với lòng thành tâm khấn cầu với
mong muốn cầu cho một năm có những vụ mùa bội thu, cuộc sống an
lành và nhiều sức khỏe, thể hiện khát vọng tốt dẹp cho cộng đồng.
Sau phần lễ là phần hội, nhiều hoạt động giao lưu văn hóa đã tạo sự
thu hút bà con trong làng tham gia như: giao lưu đánh cồng chiêng, giao
lưu biểu diễn đàn tre đến từ các nghệ nhân với già làng, người có uy tín
dân tộc Chơ Ro diễn ra sôi nổi, tạo không khí vui tươi, gắn kết trong cộng
đồng.
Trong những năm qua, đồng bào dân tộc Chơ Ro nói riêng và đồng
bào dân tộc thiểu số nói chung luôn được Đảng, Nhà nước và chính quyền
địa phương quan tâm từ cơ sở vật chất như: đường, điện, trường, trạm,
nhà văn hóa... đến dời sống tinh thần. Nhu cầu thụ hưởng các giá trị văn
hóa được nâng lên rõ rệt trong đó có nội dung phục dựng các lễ hội, tết
truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số.
Công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của
đồng bào dân tộc Chơ Ro tiếp tục được duy trì và phục dựng trong đó có
việc tổ chức lễ hội. Từ đó, góp phần tăng cường khối đại đoàn kết dân tộc
trên địa bàn tỉnh./.

2.3 Page 13

▲back to top
Nhà truyền thống của dân tộc chơ Ro.
(Ảnh: Làng Văn hóo - Du lịch các Dán tộc Việt Nam)

2.4 Page 14

▲back to top
cống chào mừng khách tham dự lệ hội Sayangva xã Bào Vinh, thành phô Long Khánh.
I

2.5 Page 15

▲back to top
Già làng Năm Nói thực hiện nghi thức cúng thán tại Lễ hội Sayangva.
Nghi thức rước hô
, ấp Lý Lịch 1,
■xa" >hú Lý^^ửtK
9AN ĨOC CHỠ ao
17
2024/AC/VL 001927

2.6 Page 16

▲back to top
Rước hồn Mẹ lúa.
(Lễ hội Sayangva của người Chơ Ro ấp Lý Lịch, xã Phú Lý, huyện Vĩnh cửu)

2.7 Page 17

▲back to top
chuân bị: Canh bôi, làm men rượu Ịch, cơm lam, giã bánh piêng pu.
(Lễ hội Sayangva của người Chơ Ro ấp Lý Lịch, huyện Vĩnh cửu)

2.8 Page 18

▲back to top
Lễ vật bàn thờ Nhang (Yang).
(Le hộì Sayangva cùa người chơ Ro âp Lý Lịch, huyên Vĩnh cữu)

2.9 Page 19

▲back to top
Già làng Năm Nối khấn Nhang (Mời gọi Yangva vê hướng lề).
(Lê hói Soyangva cùa người Chơ Ro ấp Lý Lịch, huyẽn Vĩnh cừu)

2.10 Page 20

▲back to top
Nghi thức công chiêng mời khách.
(Lễ hội Sayangva của người Chơ Ro âp Lý Lịch, huyện Vĩnh cửu)

3 Pages 21-30

▲back to top

3.1 Page 21

▲back to top
Đông bào dàn tộc chơ Ro đang rước lễ vật cúng thân.
Đông bào chuẩn bị các sản phẩm nông nghiệp trong lề hội cúng thần Lúa.

3.2 Page 22

▲back to top
Đội công chiêng biêu diễn trong lễ hội.
Giao lưu thi đấu môn
bắn nỏ trong lề hội
Sayangva.

3.3 Page 23

▲back to top
Đông bào dân tộc Cho Ro tham gia thi đấu môn đập niêu.
'í'G’£ iCỄ-âd 30
25

3.4 Page 24

▲back to top
Bà con tham gia nhảy sạp trong lễ hội Sayangvri.

3.5 Page 25

▲back to top
Giữ lửa và truyền lứa cho đời sau.

3.6 Page 26

▲back to top
I. KHÁI QUÁT VỀ DÂN TỘC MẠ
Dân tộc Mạ là một trong bốn dân tộc thiểu số (gồm: Mạ, Chơ Ro, Xtiêng, Cơ Ho) cư trú và
sinh sống lâu đời trên dịa bàn tinh Đồng Nai. Dân tộc Mạ có nhiều tên gọi khác nhau như: Chau
Mạ, Chê Mạ, Mạ Ngăn, Mạ Xộp, Mạ Tô, Mạ Krung, Mạ Xrê, Mạ Hoang... Ngày 2/3/1979, Chính
phủ ban hành danh mục thành phần dân tộc Việt Nam, dân tộc Mạ được gọi bằng tên chính
thức.
Theo sô' liệu điều tra 53 dân tộc thiểu số năm 2019, dân tộc Mạ hiện có 50.322 người, trong
dó dân sô nam là 24.401 người và nữ là 25.921 người. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có hơn 2.600
người Mạ sinh sống, tập trung khá đông phía Bắc huyện Định Quán (thị trấn Định Quán, xã Gia
Canh, xã Phú Tân) và huyện Tân Phú (xã Tà Lài, xã Thanh Sơn).
Theo một sô tư liệu trước đây ghi lại địa bàn cư trú của dân tộc Mạ tập trung về phía Nam
là sóng La Ngà, phía Bắc là vùng Đức Trọng (Lâm Đồng), phía Đông giáp Bình Thuận, phía Tây
giáp Bình Phước. Vùng địa bàn người Mạ sinh sông tập trung phần lớn trên cao nguyên Di Linh
- Bào Lộc, nửa phía bắc huyện Định Quán và huyện Tân Phú.
Dân tộc Mạ làm nương rẫy trồng lúa một số loại cây khác như: ngô, bầu, bí, thuốc lá, bông...
cóng cụ sản xuất thô sơ, có các loại xà gạt, xà bách, dao, rìu, gậy chộc lỗ. Người Mạ biết trồng lúa
nước, làm rẫy, nuôi trâu, bò, gà, vịt, ngan thả rông. Phụ nữ biết dệt thổ cẩm truyền thống bằng
khung dệt nhỏ với hoa văn hình chim thú, hoa, lá. Thanh niên biết rèn các công cụ sản xuất và
vũ khí như xà gạt lưỡi cong, lao... ở vùng ven sông người Mạ làm thuyền độc mộc để đi lại, vận
chuyển và đánh cá trên sông.
Dân tộc Mạ, thuộc ngữ hệ Nam Á, nhóm ngôn ngữ Môn Khmer, chưa có chữ viết. Tiếng nói
của dân tộc Mạ và dân tộc Cơ Ho khá giống nhau.

3.7 Page 27

▲back to top
So với dân tộc Mạ ở các vùng khác dân tộc Mạ ở Đồng Nai không dông nhưng
lại có vốn vãn hóa thể hiện bản sắc riêng trong cộng dồng. Trong những nét văn hóa
của dân tộc Mạ thì Lễ Yang BơNơrn và Lề Yang Hiu được xem là 2 lẻ lớn thể hiện nét
đặc trưng riêng.
II. LỄ, TẾT TRUYỀN THỐNG CỦA DÂN TỘC MẠ
1. Lễ cúng Yang Bơnơm (Lễ cúng thần Núi)
Theo quan niệm của người Mạ vạn vật hữu linh nên họ có tín ngưỡng đa thần
chính vì vậy lễ cúng thần Núi dược xem là một nghi lễ quan trọng của người Mạ
thường được tổ chức 3 năm một lần vào dịp cuối năm. Ngọn núi dược chọn tổ chức
lễ cúng phải là ngọn núi được xem là linh thiêng nơi các thần lỉnh ngự trị. Trong lễ
Yang Bơnơm cây nêu là thành tố hết sức quan trọng cho lễ cúng Yang Bơnơm theo
quan niệm của người Mạ cây nêu là nơi dể các thần linh trú ngụ còn cây nêu là còn
thần linh ở đó.
Lễ Yang Bơnơm là lễ mà đồng bào dân tộc Mạ tạ ơn các vị thần trong các ngày
diễn ra lễ các gia dinh trong làng sẽ tham gia đóng góp các lễ vật để dâng lên thần
linh vì đã cho buôn làng mạnh khỏe và cầu mong các vị thần tiếp tục phù hộ che
chở cho dân làng những năm tiếp theo. Người được chọn để cử hành nghi thức lễ
là người uy tín hay già làng. Lễ vật để cúng gồm đĩa cơm lam, ché rượu cần, dê... tùy
vào điều kiện kinh tế. Sau khi già làng hoàn thành nghi lễ cúng thần người dân trong
làng cùng nhau thưởng thức các món ăn truyền thống và uống rượu cần. Trong buổi
lễ các thanh niên nam nữ đánh cồng chiêng, hát, múa các điệu múa dân gian, kể cho
nhau nghe về cộng đồng mình.
Lễ tạ ơn thần Núi của người Mạ là văn hóa tín ngưỡng dân gian đã có từ lâu đời.
So với trước đây các nghi thức lễ cũng đã dược giản lược nhưng khi được tổ chức,
những nghi thức cúng dâng lễ vật, quy trình tổ chức lễ vẫn được bảo lưu khẳng định
sự gắn kết cộng đồng với thiên nhiên, tôn trọng và bảo vệ thiên nhiên. Lễ tạ ơn thần
Núi cũng là lễ dế người trong làng thắt chặt tình đoàn kết với nhau hơn.
2. Lễ Yang Hiu - Lễ cúng thần Nhà
Đây là lễ được thực hiện khi người dân làm xong nhà mới trước khi vào ở người
Mạ sẽ thực hiện nghi thức cúng. Bởi theo quan niện của dân tộc Mạ nhà là nơi ở - nơi
trú ngụ, liên quan trực tiếp tới của các thành viên trong gia đình, là nơi sinh sôi nảy

3.8 Page 28

▲back to top
nở các thành viên trong gia đình bên cạnh đó dây là nơi diễn ra các nghi thức
lễ quan trọng liên quan đến dời sống tâm linh của dân tộc Mạ.
Trong Lễ Yang Hiu các thành viên trong gia đình sẽ chuẩn bị mâm lễ vật
để cúng như: thịt gà, rượu cần, cơm hoặc xôi và lễ vật quan trọng nhất trong
các nghi lễ cúng của người Mạ đó là cây nêu (tượng trưng nơi trú ngụ của các
vị thần). Sau kltỉ chuẩn bị xong các lễ vật, gia chủ (người chủ của gia dinh) sẽ
là người đầu tiên bước vào nhà sau đó từng thành viên trong gia đình sẽ mang
các vật dụng vào nhà theo thứ tự đã được sắp xếp từ trước.
Sau khi lễ vật đã bày ra, gia chủ cùng người cậu thuộc thế hệ cao nhất của
dòng tộc sẽ đưa con gà (con vật hiến tế) lên phía trước bàn thờ kèm với lời khấn
để cầu mong sự giúp đỡ từ các vị thần như: xin các vị thần phù hộ cho nơi ở
mới được bình an, làm rẫy nhiều lúa, có của ăn của để, các thành viên trong gia
đình luôn được khỏe mạnh, con trai lấy vợ, con gái lấy chồng; sinh sôi, này nở;
con đàn, cháu đống... Máu con vật hiến tế được bôi khắp các vật dụng trong
nhà. Mục đích của việc này là để xua đuổi tà ma, bệnh tật và cầu chúc may
mắn. Đây được xem như thông diệp cầu an mà người dân muốn gửi đến các
vị thần linh. Ngay sau khi lời khấn vừa dứt, nghi thức cúng thần Lứa được thực
hiện. Khi ngọn lửa trong bếp chính đã được gia chủ nhóm lên, ngọn lửa sẽ dược
lần lượt chia về với từng bếp phụ của các gia đình nhỏ. Các gia đình phải giữ
cho được lửa trong bếp liên tục cháy suốt ngày đêm hôm đó. Bởi dân tộc Mạ
quan niệm, bếp lửa không chỉ là nơi nấu nướng và tiếp khách, mà nó còn là nơi
cư ngụ của thần Lửa, một vị thần luôn mang lại sự may mắn.
Nghi lễ cuối cùng, chủ lễ lấy máu của con vật hiến tế bôi lên cây nêu, ché
rượu cần, bàn thờ, bếp lửa, dàn chiêng và dây ché... Sau dó, lần lượt bôi lên các
đồ dùng thường nhật của gia đình, rồi đến cầu thang của cửa ra vào và xung
quanh ngôi nhà. Tất cả những người tham dự cũng đều được bôi máu của con
vật hiến tê lên trán để được may mắn. Nghi thức bôi máu con vật hiến tế được
xem như là một thông điệp cầu an gửi đến các thế lực siêu nhiên.
Sau khi thực hiện xong nghi thức lề các thành viên trong gia đình sẽ tổ chức
nấu nướng và ăn uống tại chính ngôi nhà mới, mọi người cùng chúc tụng mừng
gia chủ có cuộc sống an lành trong ngôi nhà mới hát các điệu hát dân gian tạo
không khí vui tươi với mong muốn sau này cuộc sống sẻ luôn ấm no vui vẻ.

3.9 Page 29

▲back to top
Nhà ở: Nhà dài và nhà đơn.
(Người Mạ ở Bào Lòm, hữu ngọn sông Dõng Nai, 16.11.2010)

3.10 Page 30

▲back to top
Nhà văn hóa các dân tộc ờ ấp 4, xã Tà Lài, huyện Tân Phú.
(Khởi công 16.5.2001. Khánh thành 25.12.2002)

4 Pages 31-40

▲back to top

4.1 Page 31

▲back to top
sắc thái chân dung.
(Người Mạ ờ Tà Lài, Tân Phú)

4.2 Page 32

▲back to top
Người Mạ ờ Hiệp Nghĩa, thị trấn Định Quán, 1997.

4.3 Page 33

▲back to top
Già làng chuân bị các nghi thức lễ hội ăn trâu.

4.4 Page 34

▲back to top
Lễ hội ăn trâu (Sapu), 1998.
{Dãn tộc Mọ ờ Tà Lài, Tàn Phủ)

4.5 Page 35

▲back to top
Trang phục truyền thống cũa đông bào dãn tộc Mạ.

4.6 Page 36

▲back to top
Trang phục truyền thống
cùa thiếu nữ dân tộc Mạ.
Đông bào dân tộc Mạ đang dệt vài thổ cấm.

4.7 Page 37

▲back to top
Già làng đang thực hiện nghi thức cúng thân Núi.
Lễ cúng Yang Bơnơm tại thị trân Định Quán, huyện Định Quán.

4.8 Page 38

▲back to top
Lề cúng Yang Bơnơm tại thị trấn Định Quán, huyện Định Quán.
Cõng tác chuẩn bị vật hiên sinh.

4.9 Page 39

▲back to top
Dùng máu vật hiến sinh truyền sự sống.

4.10 Page 40

▲back to top
Đặc sản cơm lam của dân tộc Mạ tham gia hội chợ, 2007.