Lich su Dang bo phuong An Binh

Lich su Dang bo phuong An Binh

1 Pages 1-10

▲back to top

1.1 Page 1

▲back to top

1.2 Page 2

▲back to top
LỊCH SỬ ĐẢNG BỘ PHƯỜNG AN BÌNH
(1945-2020)

1.3 Page 3

▲back to top

1.4 Page 4

▲back to top
THÀNH ỦY BIÊN HÒA
ĐẢNG ỦY PHƯỜNG AN BÌNH
LỊCH SỬ
ĐẢNG Bộ PHƯỜNG AN BÌNH
(1945 - 2020)
THƯTIỈXỉềmỒNGNAI
SÁCHTẶNG
2026IKIVV 002117
NHÀ XUẤT BÂN ĐỒNG NAI

1.5 Page 5

▲back to top
CHÌ ĐẠO THỰC HIỆN
Ban Thường vụ Thành ủy Biên Hòa
CHỊU TRÁCH NHIỆM NỘI DUNG
Đảng ủy phường An Bình
BAN CHỈ ĐẠO(1)
Đồng chí Nguyễn Công Khanh - Bí thư Đàng ủy:
Trưởng ban
Đồng chí Trần Thị Thu Hà - Phó BT Đảng ủy, CT.UBND:
Phó ban Thường trực
Đồng chí Lê Thị Mỹ Chi - Thường trực Đảng ủy, CT. HĐND:
Phó ban
Đồng chí Lê Vãn Hùng - Phó Ban tuyên giáo Đàng ủy:
Thành viên
BAN BIÊN SOẠN(2)
Đồng chí Nguyễn Công Khanh - Bí thư Đảng ủy: Trưởng ban
Đồng chí Trần Thị Thu Hà - Phó BT Đảng ủy, CT. UBND:
Phó ban Thường trực
Đồng chí Lê Thị Mỹ Chi - Thường ưực Đảng ủy, CT. HĐND:
Phó ban
Đồng chí Lê Vãn Hùng - Phó Ban tuyên giáo Đảng úy:
Phó ban
(1) Tháng 7/2020, đồng chí Lê Thị Mỹ Chi lên làm Trưởng ban thay đồng
chí Nguyễn Công Khanh.
-
+ Tháng 9/2020, đổng chí Phạm Hồng MinEthay thế đồng chí Trần Thị
Thu Hà giữ Q. Chủ tịch, Phó ban Thường trực phường.
+ Tháng 7/2020, đồng chí Nguyễn Lê Hoàng lên giữ chức Phó Bí thư
Thường trực, Phó ban.
+ Tháng 3/2020, đồng chí Nguyễn Quang Duy thay thế đồng chí Lê Văn
Hùng giữ chức Phó Ban tuyên giáo, Thành viên.
(2) Tháng 7/2020, đổng chí Lê Thị Mỹ Chi lên làm Trưởng ban thay đồng
chí Nguyễn Công Khanh.

1.6 Page 6

▲back to top
Đồng chí Nguyễn Lê Hoàng - Phó Chủ tịch UBND phường:
Thành viền
Đồng chí Nguyễn Đức Thuần - Phó CN. UBKT Đảng:
Thành viên
Đồng chí Thái Xuân Hiền - Đàng vụ: Thành viên
Đồng chí Mai Thị Ngọc Thủy - Phó CT. HĐND: Thành viên
Đồng chí Nguyễn Minh Tâm - CT. Hội NCT: Thành viên
Đồng chí Đồ Hữu Nhuận - CT. Hội CCB: Thành viên
Đồng chí Nguyễn Văn Bao - Phó Khối vận: Thành viên
Đồng chí Đặng Thị Mỹ Nhân - CT. ƯB MTTQ phường:
Thành viên
Đồng chí Nguyễn Thị Thùy Trang - Bí thư Đoàn phường:
Thành viên
Đồng chí Hoàng Kim Phụng - CT. Hội KH phường:
Thành viên
Đồng chí Trần Bích Thầu - CT. Hội CTĐ phường:
Thành viên
Đồng chí Đỗ Xuân Tàm - CT. Hội Chất độc Da Cam phường:
Thành viền
Đồng chí Nguyễn Thanh Sơn - Chỉ huy trưởng QS phường:
Thành viên
Đồng chí Bùi Công Trình - Trưởng Công an phường:
Thành viên
Đồng chí Thái Thị Thúy Nga - Kế toán: Thành viên
+ Tháng 7/2020, đồng chí Nguyễn Lê Hoàng lên giữ chức Phó ban.
+ Tháng 3/2020, đồng chí Nguyễn Quang Duy thay thế đồng chí Lê Văn
Hùng giữ chức Phó Ban tuyên giáo, Thành viên.
+ Tháng 3/2020, đồng chí Lê Hồng Hải thay thế đồng chí Bùi Công Trình
lên làm Trưởng Công an phường, Thành viên.

1.7 Page 7

▲back to top

1.8 Page 8

▲back to top
LÒI GIÓI THIÊU
Phường An Bình thành lập năm 1976. Năm 1996,
phường được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu
đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ,
người dân phường An Bình đã anh dũng chiến đấu, kiên
cường bám trụ địa bàn; đùm bọc nuôi giấu cán bộ, chiến
sĩ cách mạng. Nơi đây cũng là khu căn cứ du kích làm bàn
đạp tấn công địch ở nội thành, đánh địch trên các tuyến
giao thông thủy và là mắt xích quan trọng trên tuyến giao
liên giữa Chiến khu Đ với Bà Rịa - Vũng Tàu. Ngoài ra, An
Bình còn là nơi án ngữ phía Đông cửa ngõ Biên Hòa, phía
Bắc của Sài Gòn - Gia Định và ngã ba sông Đồng Nai. Vì
vậy, nơi đây trở thành vùng tranh chấp quyết liệt giữa ta
và địch. Ta quyết tâm bám trụ chiến đấu, giữ vững địa
bàn; kẻ địch huy động lực lượng, phương tiện chiến tranh
hòng tiêu diệt lực lượng cách mạng để nhổ bỏ mũi dao
nhọn luôn chĩa vào nội ô thị xã Biên Hòa. Phường An Bình
có Khu Kỹ nghệ Biên Hòa (là KCN đầu tiên của cả nước),
Tổng kho Long Bình - kho hậu cần lớn của Mỹ phục vụ cho
7

1.9 Page 9

▲back to top
chiến trường Đông Dương. Vì vậy, kẻ địch càng tăng cường
lực lượng để bảo vệ, canh giữ với các đội quân tinh nhuệ
như Sư đoàn 7, Tiểu đoàn 5, cảnh sát dã chiến, mạng lưới
an ninh mật vụ, bảo an dân vệ và gián điệp ngầm dày đặc.
Tuy sống trong sự bao vây, kềm kẹp, bố ráp, bắt bớ, tra
tấn của kẻ địch nhưng người dân An Bình vẫn không nao
núng, luôn giữ lòng tin theo Đảng, theo Bác Hồ, một lòng
hướng về cách mạng không quản ngại gian khổ, hy sinh.
Quân và dân An Bình luôn gắn bó bên nhau anh dũng
chiến đấu giữ vững địa bàn góp phần cùng cả nước viết lên
trang sử hào hùng của dân tộc.
Sau ngày giải phóng, dưới sự lãnh đạo của Thành ủy
Biên Hòa, phường An Bình không ngừng phấn đấu từng
bước ổn định đời sống nhân dân, đặc biệt từ giai đoạn đổi
mới 1986, kinh tế phường ngày một phát triển, đời sống
vật chất và tỉnh thần của nhân dân ngày một nâng cao;
diện mạo của một phường đô thị được hình thành và ngày
càng khang trang.
Nhằm tái hiện lại chặng đường lịch sử đấu tranh cách
mạng của Đảng bộ và nhân dân phường An Bình, được
sự quan tâm chỉ đạo của Thành ủy, UBND thành phố
Biên Hòa, Ban Tuyên giáo Thành ủy, Đảng ủy phường An
Bình chủ chương biên soạn công trình “Lịch sử Đảng bộ
phườngAn Bình (1945 - 2020)”trên cơ sở tái bản, bổ sung
cuốn “Lịch sửphườngAn Bình” được xuất bản năm 2010.
Ban Chấp hành Đảng bộ phường mong muốn rằng, thông
8

1.10 Page 10

▲back to top
qua cuốn sách này, một mặt sẽ giúp cán bộ, đảng viên,
nhân dân phường An Bình cũng như các thế hệ trẻ hiểu về
tinh thần đấu tranh cách mạng qua hai cuộc kháng chiến
chống Pháp và chống Mỹ cũng như những nỗ lực hăng say
trong lao động, sản xuất, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của
vùng đất và con người Bình Đa - An Hảo trước đây cũng
như của phường An Bình hôm nay để mỗi chúng ta có
quyền tự hào về sự cống hiến, hy sinh của bao thế hệ ông
cha, từ đó nâng cao trách nhiệm hơn nữa trong việc giữ gìn
và phát huy truyền thống phường anh hùng.
Cuốn sách "Lịch sử Đảng bộ phường An Bình (1945 -
2020)" được hoàn thành, Ban Chấp hành Đảng bộ phường
chân thành cảm ơn sự úng hộ, giúp đỡ nhiệt tình của các
đồng chí trên cương vị lãnh đạo qua các thời kỳ từng sống,
chiến đấu, công tác trên địa bàn phường An Bình. Trong
quá trình thực hiện không tránh khỏi những thiếu sót nhất
định, rất mong nhận được ý kiến đóng góp xây dựng của
cán bộ, đảng viên và nhân dân để cuốn sách được hoàn
chỉnh hơn trong lần tái bản sau.
BCHĐẢNG BỘ PHƯỜNG AN BÌNH
9

2 Pages 11-20

▲back to top

2.1 Page 11

▲back to top

2.2 Page 12

▲back to top
MỞ ĐẦU
AN BÌNH, VÙNG ĐÁT CON NGƯ0I TRUYỀN THÚNG
I. LỊCH SỬ HÌNH THÀNH
Theo tài liệu của Tòa bố Biên Hòa năm 1923, vùng đất
thuộc phường An Bình ngày nay nguyên là làng Bình An(1)
tổng Phước Vĩnh Thượng, tỉnh Biên Hòa. Năm 1928, chính
quyền thuộc địa sáp nhập các làng Tân Mai, Bình An, Vĩnh
Cửu thành xã Tam Hiệp. Vùng đất thuộc phường An Bình
ngày nay thuộc xã Tam Hiệp.
Trong suốt chín năm kháng chiến chống thực dân
Pháp (1945 -1954), đối với chính quyền tay sai, địa lý hành
chính xã Tam Hiệp không thay đổi. Đối với cách mạng, ta
cũng tổ chức xã Tam Hiệp để lãnh đạo cuộc kháng chiến ở
địa phương. Năm 1948, do yêu cầu của kháng chiến, Tỉnh
ủy, ủy ban kháng chiến hành chính tỉnh Biên Hòa chia
quận Châu Thành thành hai đơn vị hành chánh: Thị xã
Biên Hòa và huyện Vĩnh Cửu. Âp Bình Đa, An Hảo thuộc
(1) Làng Bình An gồm 2 ấp Bình Đa, An Hảo.
11

2.3 Page 13

▲back to top
CÂNG ỨY PHƯƠNG AN BỈNH
xã Tam Hiệp. Năm 1955, chính quyền Sài Gòn sắp xếp lại
tổ chức hành chánh, chia xã Tam Hiệp thành hai làng:
Vĩnh Cửu và Bình An. Làng Bình An gồm hai ấp Bình Đa,
An Hảo.
Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, tỉnh Đồng
Nai được thành lập (năm 1976), để đáp ứng yêu cầu quản
lý hành chánh, xây dựng và phát triển kinh tế, xã Tam Hiệp
được chia ra làm 3 phường: Tam Hiệp, Tam Hòa và An
Bình. Phường An Bình gồm 2 ấp Bình Đa, An Hảo.
II. ĐẶC ĐIẾM ĐỊA LÝ, Tự NHIÊN, NHÂN VĂN
Phường An Bình nằm ở phía Đông Nam thành phố
Biên Hòa, có vị trí: Phía Đông giáp phường Long Bình,
thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai; Phía Tây giáp xã Hiệp
Hòa, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai; Phía Tây Nam
giáp phường Bình An, thị xã Dĩ An, tính Bình Dương và
phường Tân Vạn, thành phố Biên Hòa, tính Đồng Nai; phía
Nam giáp phường Long Bình Tân, thành phố Biên Hòa,
tỉnh Đồng Nai; Phía Bắc giáp phường Tam Hiệp, phường
Bình Đa, thành phố Biên Hòa, tình Đồng Nai.
Phường có diện tích là 1.405ha với 57.086 nhân khẩu
(trong đó thường trú có 40.566 người và tạm trú 18.868
người) được chia làm 11 khu phố.
Phường An Bình cũng như các phường, xã khác thuộc
thành phố Biên Hòa nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa;
mỗi năm có hai mùa tương đối rõ: Mùa mưa bắt đầu từ
12

2.4 Page 14

▲back to top
Lịch sử Đảng bộ phường An Bình (1945-2020)
tháng 4 đến tháng 11, mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4
năm sau.
Trước đây làng cổ Bình Đa ở sát phố Nông Nại đại phố
(nay là Cù lao Phố, phường Hiệp Hòa) - một nơi buôn bán
sầm uất bậc nhất trong vùng với “Phố chợ thương mại,
giao thông với người Tàu, người Nhật Bản, Tây Dương, Đồ
Và (Java), thuyền buôn tụ tập đông đảo” từ năm 1679.
Di chỉ Bình Đa (nay thuộc phường An Bình) được nhà
nghiên cứu người Pháp phát hiện cuối thế kỷ XIX. Sau nãm
1975, di chỉ này được khai quật hai lần (năm 1979 và năm
1992). Tại di chỉ, sô hiện vật bằng đá, gốm và cả di cốt động
vật thu được khá phong phú. Đặc biệt, ưong đợt khai quật
năm 1979, trong địa tầng văn hoá đã phát hiện 42 thanh
đoạn đàn đá - là loại nhạc cụ của cư dân cổ xưa. Phát hiện
này đã thu hút được sự quan tâm của giới nghiên cứu khoa
học. Lần đầu tiên, những thanh đoạn đàn đá được tìm thấy
trong di chỉ khảo cổ, cung cấp nguồn thông tin quý cho
việc nghiên cứu loại nhạc cụ này. Di chỉ là một địa điểm cư
trú ven đồi, ven sông của người cổ. Niên đại được xác định
cách ngày nay trên 3.000 năm.
Hai thôn Bình Đa, An Hảo trước năm 1945 rất ít dân.
Nhà cửa thưa thớt, ở thành chòm xóm. Thôn Bình Đa có
xóm Mã Thành, xóm Hóc Ngoài, xóm Hóc Trong, xóm Gò
Tre, xóm Miều, thôn An Hảo không chia xóm. Cả thôn có
khoảng vài căn nhà gạch. Dân cư sống bằng ba nghề chính:
làm ruộng, chỏi đá ong, kiếm củi. Cả hai thôn có vài ba lò
13

2.5 Page 15

▲back to top
ĐÀNG ỦY PHƯƠNG AN BÌNH
đường thủ công hoạt động nhộn nhịp chừng hai tháng dịp
tết, đường tán làm ra để ăn và cũng mang bán các nơi.
Khoảng những năm 1930 người Pháp Đibua (Georges
Dibourg) mở hãng Cedo (Ceramiques du Donnai: gốm
Đồng Nai) ở thôn An Hảo (vị trí nhà máy Vicacô bây giờ).
Hãng Cedo nấu axit, cất rượu nhưng chủ yếu làm gạch và
đồ sứ với nhiều kiểu dáng đẹp: tách uống trà và cà phê,
đĩa ăn đủ loại hình ttòn hoặc bầu dục... xuất khẩu cả sang
Pháp. Đất sét hắng mua bên Lái Thiêu, Tân Uyên, củi nung
thì rừng Bình Đa bạt ngàn, nhân công chủ yếu mướn thợ
Bến Tre và thợ Tàu. Phụ nữ, trẻ em thôn Bình Đa, An Hảo
cũng xin vào hãng làm việc vặt.
Theo các sách địa chí cũ, ở Biên Hòa có hai nơi làm
nghề đá ong truyền thống là Bình Đa và Tân Phong, nhưng
ở Bình Đa phát ưiển hơn vì tiện vận chuyển đường sông.
Đá ong Bình Đa góp phần xây dựng phố lớn Nông Nại
- cảng xuất nhập khẩu phồn thịnh khoảng 300 năm trước.
Đá ong Bình Đa góp phần xây dựng nhiều lăng mộ, đền
miễu ở núi Sam, núi Sập (An Giang) và ưải đường cái quan
tỉnh Rạch Giá cũ.
Dân số Bình Đa, An Hảo tăng nhanh trong vài năm
đầu chống Pháp vì căn cứ Bình Đa lúc đó là nơi đứng chân
của một số đơn vị bộ đội và các cơ quan của quận Châu
Thành (sau này trở thành huyện Vĩnh Cửu). Từ năm 1950
các cơ quan huyện Vĩnh Cửu rút dần lên Chiến khu Đ, đến
14

2.6 Page 16

▲back to top
lịch sử Đảng bộ phường An Bình (1945-2020)
trận lụt năm 1952 thì dân đi hết, chỉ còn lại ít cán bộ, du
kích bám trụ mà thôi. Sau Hiệp định Genève 1954, dân lại
về làng cũ. Một sô đồng bào di cu là thân nhân của chính
quyền cũ đến định cư. Do đó dân sô Bình Đa, An Hảo tăng
nhanh. Khoảng những năm 1960, Khu Kỹ nghệ Biên Hòa
được thành lập đã thu hút thêm dân các nơi. Năm 1972, ấp
Bình An có 8.673 người, An Hảo có 7.219 người.
Phường An Bình có 5 dân tộc cùng sống chung là
Kinh, Nùng, Hoa, Chăm, Tày, Khơ - me. Nhân dân phường
chủ yếu thờ cúng ông bà tổ tiên theo tục lệ cổ truyền. Cả
phường hiện có 9 cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo gồm: 2 ngôi
chùa Định Quang và An Phước; 3 tịnh xá Ngọc Đăng, Ngọc
Hiệp và Ngọc Hảo; 2 đình Bình Đa và An Hảo; 2 giáo xứ
Bình An, Thiên Triều với 2.100 giáo dân.
Ngoài hoạt động tôn giáo, các cơ sở tín ngưỡng, tôn
giáo còn có những hoạt động khác như phối hợp địa
phương làm công tác nhân đạo, từ thiện, giúp đỡ người
nghèo, khó khăn, hoạn nạn, xây nhà tình thương, trao tặng
học bổng, xóa đói giảm nghèo. Các tín đồ tôn giáo thực
hiện tốt nghĩa vụ công dân, ngoài tham gia sinh hoạt tôn
giáo còn tham gia nhiệt tình các phong trào địa phương.
III. TRUYÈN THỐNG ĐẤU TRANH
Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, được sự chỉ
đạo chặt chẽ của cấp ưên, Chi bộ Đảng xã Tam Hiệp
được ra đời năm 1947, là đội tiên phong đoàn kết thống
15

2.7 Page 17

▲back to top
ĐÀNG ÚY PHƯƠNG AN BÌNH
nhất nghiêm chỉnh thực hiện chủ trương xây dựng Bình
Đa thành căn cứ du kích nằm kề sát nội ô, làm bàn đạp
vươn ra đánh địch trên các hướng, hỗ trợ cho nhân dân
đấu tranh, nằm ưên tuyến giao liên từ Chiến khu Đ xuống
Long Thành - Bà Rịa. Chỉ bộ Đảng đã giáo dục, động viên
và tổ chức nhân dân chiến đấu bảo vệ giữ vững địa bàn căn
cứ trong những năm đánh Pháp.
Bước sang thời chống Mỹ, vùng đất Bình Đa - An Hảo
trở thành vị ttí trọng yếu. Đế quốc Mỹ và chính quyền Sài
Gòn đã tập trung mở rộng Khu Kỹ nghệ Biên Hòa, mở các
tuyến giao thông, xây dựng tổng kho Long Bình, tăng cường
các đơn vị về đứng chân càn quét truy lùng với âm mưu tạo
vùng đất này trở thành vùng trắng. Được sự chỉ đạo của
Thị ủy Biên Hòa, ngày 30/12/1972 tại căn cứ Trảng Bom,
Chi bộ công vận với bí số H21 được thành lập với 4 đảng
viên. Đồng chí Trần Việt Nga (Bảy Nga) - Bí thư có nhiệm
vụ bám địa bàn khu An Hảo phối hợp với Chi bộ Đảng xã
Tam Hiệp (H20) vận động công nhân đấu tranh. Chi bộ
đã dựa vào sự sáng tạo, mưu trí của quần chúng, lãnh đạo
công nhân đấu tranh bằng các hình thức hợp pháp, nửa
hợp pháp, lợi dụng tổ chức nghiệp đoàn công khai để đấu
tranh, vận dụng khéo léo các hình thức, tiến công địch trên
nhiều mũi nhiều hướng, vận dụng nhiều cách đánh sáng
tạo với phương châm “Lấy ít địch nhiều, lấy thô sơ thắng
hiện đại”. Cả hai Chi bộ (H20 và H21) luôn bám đất, bám
dân lãnh đạo phong ưào cách mạng, tổ chức cho nhân dân
16

2.8 Page 18

▲back to top
Lịch sử Đảng bộ phường An Binh (1945-2020)
đấu ưanh, mặc dù kẻ địch luôn tìm mọi cách để tiêu diệt
cơ sở của ta. Nhưng cán bộ và cơ sở của ta vẫn đứng vững,
vẫn hoạt động, quân và dân ta tiếp tục tiến công, lực lượng
địch ngày càng bị tiêu hao làm cho chúng ngày càng hoang
mang và cuối cùng ta đã giành được thắng lợi hoàn toàn.
Nhiều người con của Bình Đa - An Hảo được tôi luyện
trưởng thành, nhiều người trở thành đảng viên Cộng sản.
Các đảng viên Bình Đa - An Hảo luôn nêu cao tinh thần
chiến đấu dũng cảm, không sợ hy sinh gian khổ giữ vững
khí tiết của người cộng sản, đã có tác dụng lôi cuốn nhân
dân một lòng theo Đảng, theo cách mạng không sợ hy
sinh gian khổ. Tiêu biểu như Liệt sĩ Nguyễn Vãn Ký (chồng
bà Lê Thị Vân, Bà mẹ Việt Nam Anh hùng) là cán bộ phụ
trách căn cứ của tỉnh và Huyện ủy đã giữ ưòn khí tiết, hy
sinh thân mình để bảo vệ bí mật của Đảng. Tấm gương của
hai cha con liệt sĩ Nguyễn Thành Đồng và Nguyễn Thành
Lần vẫn đời đời sống mãi trên trang sử truyền thống của
quê hương.
Còn biết bao những người con của quê hương như các
đồng chí Ba Sơn, Ba Tùng, Sáu Khinh... Hầu như các đảng
viên người Bình Đa - An Hảo chiến đấu ưên quê hương
đều trải qua nhiều năm tháng ưong các nhà tù Biên Hòa,
Tam Hiệp, Thủ Đức, một số bị đày đi Phú Quốc, Côn Đảo
nơi địa ngục của ưần gian, nếm đủ cực hình tra tấn của
kẻ thù-nhưng-vẵn-mộtlòng-trung thành với Đảng với cách
mạng
g lúc bị tổn thất mất mát lớn,
SÁCHTẶNG
17
2026IDCIVV 002117

2.9 Page 19

▲back to top
ĐẲNG ÚY PHƯƠNG AN B1NH
nhưng các đảng viên vẫn giữ vững niềm tin tuyệt đối vào
Đảng vào thắng lợi của cách mạng, quyết tâm bám dân
bám đất giữ vững cơ sở bảo toàn lực lượng, chờ thời cơ
thuận lợi tiếp tục hoạt động.
Cuộc chiến tranh toàn dân toàn diện đã được thể hiện
ở nơi đây về lòng yêu nước tuyệt vời, mỗi người dân là một
chiến sĩ kiên trung. Bà Lê Thị Vân (Tám Vân - Bà mẹ Việt
Nam Anh hùng) có chồng là Liệt sĩ Nguyễn Văn Ký (hy sinh
thời chống Pháp) sinh ra anh hùng Nguyễn Văn Huệ. Gia
đình bà có 4 liệt sĩ, các con gái, trai, dâu, rể đều bị bắt bớ
tù đày... là điển hình của một gia đình cách mạng, xứng
đáng với tấm Huân chương Độc lập hạng Hai do Hội đồng
Nhà nước tặng thưởng. Gia đình ông bà Sáu Tước là cơ sở
cách mạng chí cốt đã nuôi dấu nhiều cán bộ hoạt động,
nơi đặt trụ sở ủy ban khởi nghĩa khu kỹ nghệ trong chiến
dịch tổng tiến công Xuân 1975. Gia đình anh Hai Điểu ở
An Hảo và nhiều gia đình cơ sở khác tạo thành lõm chính
trị thời kỳ chống Mỹ đã đào hầm nuôi giấu cán bộ, cất giấu
vũ khí nhiều năm ròng. Đảng, cách mạng cần gì cũng sẵn
sàng hiến dâng. Hàng trăm thanh niên Bình Đa - An Hảo
tham gia các lực lượng vũ trang trực tiếp đánh địch, chống
bắt lính. Phụ nữ Bình Đa - An Hảo hăng hái tham gia công
tác cách mạng không thua kém nam giới, xứng đáng với
lời khen tặng của Bác Hồ "anh hùng, bất khuất, trung hậu,
đảm đang”.
18

2.10 Page 20

▲back to top
lịch sử Đàng, bộ phương An Bình (1945-2020)
Công nhân Khu Kỹ nghệ Biên Hòa lợi dụng tổ chức
nghiệp đoàn công khai đấu tranh đòi quyền dân sinh dân
chủ và trên cơ sở đó để tập hợp lực lượng chuẩn bị cho
những hình thức đấu tranh cao hơn. Nhiều nhà sư, phật tử,
bà con giáo dân và một số thương phế binh chính quyền
cũ cũng tự nguyện đứng về phía nhân dân địa phương
chống dồn dân cướp đất gây thành phong trào đấu tranh
sôi nổi rộng khắp. Một số người lầm đường lạc lối được
nhân dân thức tỉnh, đã có hành động đóng góp tích cực
cho cách mạng (mua thuốc, dây điện, rải truyền đơn...).
Ông già Long Sơn biểu lộ lòng yêu nước thiết tha qua việc
thương yêu quý mến bộ đội và du kích, thường tặng anh
em gạo, rau, bánh trái... Các em nhỏ cũng tham gia cùng
với anh chị du kích canh giữ xóm ấp.
Qua hai cuộc kháng chiến giành độc lập dân tộc, đã có
118 liệt sĩ là những người con thân yêu khắp mọi miền đất
nước đã ngã xuống trong đó có 28 người con của Bình Đa
- An Hảo, 100 thương binh, 6 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.
Với truyền thống yêu nước anh hùng, nhân dân Bình Đa -
An Hảo đã góp phần cùng Đảng bộ và nhân dân Biên Hòa
- Đồng Nai và cả nước đánh bại âm mưu xâm lược của đế
quốc Mỹ, làm phá sản hàng loạt chiến lược chiến ưanh
của chúng, giải phóng miền Nam thống nhất đất nước.
19

3 Pages 21-30

▲back to top

3.1 Page 21

▲back to top

3.2 Page 22

▲back to top
CHƯƠNG I
9 NĂM KIÊN CƯ0NG CHÚNG PHÁP
[1945 -1954]
I. NHỮNG NGÀY ĐẦU KHÁNG CHIÉN
Cách mạng tháng Tám thành công xóa bỏ toàn bộ
chính quyền chế độ cũ. ủy ban nhân dân cách mạng lâm
thời xã Tam Hiệp cử anh Nguyễn Văn Cường, một thanh
niên tiến bộ làm Chủ tịch. Trụ sở ủy ban đặt tại nhà hội cũ.
Anh Tư Thâm được cử làm Trưởng thôn Bình Đa - An Hảo.
Công việc đầu tiên của chính quyền xã Tam Hiệp là
xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân. Mỗi thôn Tân Mai,
Vĩnh Cửu, Bình Đa tổ chức một tiểu đội dân quân tự vệ
thường xuyên luyện tập, ban đêm tuần tra canh gác bảo
vệ xóm làng. Lực lượng vũ ưang Tam Hiệp buổi đầu chỉ
có hai khẩu súng săn Calíp 12 tịch thu của hương chức
cũ, còn lại chỉ trang bị giáo mác và tầm vông vạt nhọn.
Trong nhân dân dấy lên phong ưào lấy súng Nhật rất sôi
nổi. Anh cống và một số dân làng tìm cách đột nhập trại
lính Nhật ở suối Săn Máu lấy được mấy thùng đạn đại liên.
Nhưng do anh em không giữ được bí mật, chúng bắt được
21

3.3 Page 23

▲back to top
ĐÀNG ÚY PHƯŨNG AN BÌNH
anh Cống trong hàng rào rồi đem đi thủ tiêu mất tích. Một
buổi tối anh Hai Cục từ Bến Gỗ về nhà, qua sở cao su tổng
Trường thấy tên lính Nhật mắc đi tiểu xa bót gác, để vũ khí
hớ hênh, đã xông vào cướp khẩu súng và một ba lô trong
đó có một radio quân sự với mấy bộ đồ quần áo lính. Bằng
nhiều cách khác: mua, đổi chác, kế mỹ nhân... Chỉ trong
một thời gian ngắn, tiểu đội dân quân Bình Đa do đồng
chí Huỳnh Văn Hớn tập hợp từ năm 1944 đã được trang bị
một số khẩu súng, làm nhiệm vụ canh gác, bảo vệ một số
cơ quan ở nội ô.
Tháng 9/1945, tại ấp Vĩnh Cửu, xã Tam Hiệp, Trại du
kích tỉnh Biên Hòa khai giảng lớp đào tạo cán bộ chính trị
đầu tiên. Đây chính là tiền thân của Trường quân chính
Quân khu 7 sau này. Học viên đa số là công nhân nhà máy
cưa BIF, thanh niên các xã xung quanh. Chương ưình học
gồm cả học chính trị và học các kỹ thuật quân sự.
Bà con các ấp Vĩnh Cửu, Bình An, An Hảo của xã Tam
Hiệp đã ủng hộ các vật dụng nhà bếp, tham gia nấu ăn
phục vụ học viên. Tinh thần đoàn kết của quân dân Biên
Hòa đã thể hiện ngay từ những ngày đầu kháng chiến.
Lớp huấn luyện thứ hai sắp kết thúc thì lính Nhật phát
hiện ra nên Trường huấn luyện phải chuyển về sở Tiêu
ở Tân Uyên. Từ tháng 9 - 10/1945, Trường du kích Vĩnh
Cửu đã đào tạo được 100 học viên. Hầu hết số học viên này
được tăng cương về các quận làm nòng cốt để xây dựng
lực lượng VŨ trang địa phương, phát động phong trào du
22

3.4 Page 24

▲back to top
Lịch sử Đảng bộ phường An Bình (1945-2020)
kích chiến tranh. Nhiều đồng chí sau này trở thành cán bộ
chỉ huy nhiều đơn vị vũ trang của tỉnh Biên Hòa, Bà Rịa và
Quân khu 7.
Núp dưới bóng quân Anh, thực dân Pháp quay ưở lại
xâm lược nước ta lần thứ hai. Cuối 10/1945, chúng chiếm
thị xã Biên Hòa. Dự đoán trước tình hình, nên trước đó
có nhiều cơ quan, công sở của tỉnh tản cư lên Tân Uyên,
một sô cơ quan đoàn thể của quận Châu Thành dời xuống
Vĩnh Cửu, Bình Đa, Bến Gỗ, để lại một thị xã không điện,
không nước, không người, ủy ban xã Tam Hiệp vẫn làm
việc bình thường tại trụ sở. Chợ Bà Bao bắt đầu nhóm họp,
mới đầu chỉ có ít hàng quán rồi nhanh chóng phát triển đủ
loại tiệm cà phê, hủ tiếu, sạp tạp hóa, và người buôn thúng
bán bưng... Nhưng không khí hòa bình ở đây chỉ kéo dài
hơn một tháng. Khoảng 9 giờ sáng ngày 1/12/1945 tiểu đội
dân quân Bình Đa đang canh gác ở bến đò Kho chợt nghe
tiếng tàu giặc chạy đến Rạch Cát vọng tới. Anh Tư Mẹo là
Tiểu đội trưởng ra lệnh triển khai đội hình chuẩn bị chiến
đấu. Cả tiểu đội lúc đó có một súng côn, hai khẩu súng
ca líp 12 vài khẩu mút cũ kỹ - mỗi khẩu độ hai chục viên
đạn và vài trái lựu đạn. Một tàu giặc bằng gỗ từ thị xã chạy
thẳng về phía bến đò. Nóc tàu có một tên da đen vạm vỡ
ôm cây trung liên, miệng phì phèo thuốc lá. Mặc dù hai
bên quá chênh lệch về hỏa lực vũ khí, anh Tư Mẹo vẫn hạ
quyết tâm chiến đấu để bảo vệ nhân dân và các cơ quan dù
phải hy sinh. Tàu giặc giảm tốc độ chực đổ bộ xuống bến
23

3.5 Page 25

▲back to top
ĐÀNG ỬY PHƯƠNG AN BÌNH
đò. Khỉ tàu chỉ cách trận địa ta vài chục mét, anh em đồng
loạt nổ súng. Bị đánh bất ngờ bọn giặc trên tàu hoảng hốt,
một mảnh gỗ của vỏ tàu trúng đạn bị vỡ làm nước ào vô.
Tàu chòng chành quay mũi về bên phía Cù lao Phố, anh
em phấn khỏi bắn tiếp. Lũ giặc bỏ lại tàu chạy bộ về Biên
Hòa, mấy tuần sau mới cho chiếc khác xuống kéo về.
Chiến thắng trận đầu của đơn vị dân quân Bình Đa
tuy chưa diệt được tên địch nào nhưng đã gây niềm phấn
khởi lớn trong nhân dân và cán bộ: ta dám đánh và đánh
thắng. Ngày 1/12/1945, một đơn vị Quốc vệ đội (công an
vũ trang) do đồng chí Hai Thức chỉ huy tổ chức phục kích
ở khu vực cầu Ông Tửu. Một số dân quân tự vệ xã cùng
phối hợp chiến đấu. Ba xe của giặc Pháp lọt vào vòng vây,
Quốc vệ đội và dân quân xã cùng nổ súng. Địch chống trả
quyết liệt, cuối cùng phải bỏ xe chạy bộ về nhà máy cưa
Tân Mai.
Cuộc tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội khóa I ngày
6/01/1946 là một sự kiện trọng đại thực hiện quyền làm
chủ của nhân dân. Từ tờ mờ sáng, các công dân nam nữ
từ 18 tuổi trở lên ở Bình Đa - An Hảo đã tập trung đông
đảo tại phòng bỏ phiếu xóm Gò cầy. Do hoàn cảnh thời
chiến không kịp in phiếu bầu nên mọi người ký tên vào
danh sách làm sẵn, công việc bỏ phiếu kết thúc gọn trong
buổi sáng, không ai vắng mặt. Sau Hiệp định Sơ bộ ngày
6/3/1946, Pháp đóng bót tại trường học ở Vĩnh Cửu (khu
vực nhà thờ Bùi Vĩnh bây giờ), quân số một trung đội do
24

3.6 Page 26

▲back to top
lịch sử Đânẹ bộ phường An Binh (1945-2020)
một tên Pháp chỉ huy. Bọn lính thường sục vào nhà dân ở
Vinh Cửu, Bình Đa quậy phá.
Sống ưong vùng địch kiểm soát, nhân dân Tam Hiệp
vẫn khéo léo che chở cho cán bộ, du kích; hàng ngày đi
chợ vẫn mua gạo, cá, rau... để tiếp tế cho bộ đội đóng ở Bà
Bao. Tuy giặc đóng bót Vĩnh Cửu, nhưng bộ đội, du kích xã
lúc nào cũng tìm cách tấn công chúng khi có thời cơ. Một
buổi sáng tháng 5/1946, hai tên lính từ bót Vĩnh Cửu đi
vào Xóm Miều, xộc vào nhà ông Mười Chi tìm bắt gà. Hay
tin, bà con trong xóm nhanh chóng báo tín cho bộ đội anh
Nguyễn Chức sắc (tức phân đội 4 Vệ quốc đoàn Biên Hòa)
đang đóng ở Xóm Hóc. Một tiểu đội bộ đội nhanh chóng
vận động ra đón địch ở bụi tre sau nhà ông Năm Ký. Hai
tên lính trở ra lọt vào ổ phục kích. Một tên bị bắn chết,
một tên bị thương nhưng chạy thoát. Bọn giặc trả thù rất
dã man: Chúng đem 21 người dân bị chúng bắt giam ở bót
Vĩnh Cửu ra bắn chết rồi xô xuống giếng Mỉễu ông.
Ba hôm sau giặc Pháp tập trung quân từ Biên Hòa và
bót Bến Gỗ mở cuộc càn lớn, đốt sạch hơn 80 chục ngôi
nhà dân ở Bình Đa, An Hảo để trả thù. Cũng từ đó tới hết
năm 1946 không tên nào dám mò vào Bình Đa, khẩu súng
chiến lợi phẩm sau đó được ưao cho dân quân du kích
thôn canh gác xóm làng. Trong một cuộc càn khẩu súng
rơi vào tay địch, tên thượng sĩ có biệt hiệu Ách Hoe thường
mang. Trong một trận phục kích ở dốc Vĩnh Hưng (An Hòa
Hưng); bộ đội ta diệt một xe thu chiến lợi phẩm, trong đó
25

3.7 Page 27

▲back to top
ĐÃNG ỪY PHƯƠNG AN BỈNH
khẩu súng năm trước bị mất lại về tay du kích Bình Đa (vì
khẩu súng này có khắc chữ làm dấu).
Những chiến thắng nhỏ bé đầu tiên đã gây nhiều
phấn khởi lớn cho nhân dân Bình Đa. Bà con giúp nhau
dựng lại nhà cửa, hăng hái làm vụ mùa. Ruộng đồng xanh
tươi hứa hẹn bội thu, nương rẫy cũng mượt mà bắp, đậu,
mía, khoai...
Song song với việc tăng gia, nhân dân Bình Đa - An Hảo
cũng hăng hái tham gia phong trào diệt giặc dốt. Các lớp
học bình dân mở ra thu hút trẻ, già, gái, trai. Có lớp đông
mấy chục người, có lớp chỉ có một người học. Tiếng học
“I, a” vang lên trong thôn xóm vào các buổi trưa, buổi tối.
Khẩu hiệu tuyên truyền cho các lớp bình dân với các bảng
chữ cái được viết bằng nước vôi lên trên nong, nia, mẹt rồi
treo khắp mọi nẻo đường thôn xóm. ủy ban xã cho dựng
một số cổng chào kiểm tra trên đường đông người qua lại,
ai biết đọc thì ung dung đi trên đường, ai đọc không trôi
thì hoặc phải chui qua cổng nhỏ dưới ruộng hoặc mắc cỡ
thì quay về. Mấy tháng trôi qua, cánh đồng lúa trĩu bông
ngả màu vàng thì việc thanh toán nạn mù chữ cơ bản hoàn
thành. Ai cũng biết đọc, biết viết, các lá đơn viết đến ủy
ban, cơ quan, đoàn thể không còn đánh dấu chữ thập hoặc
điểm chỉ nữa.
26

3.8 Page 28

▲back to top
lịch sử Đảng bộ phường An Binh (1945-2020)
II. ĐẦY MẠNH HOẠT ĐỘNG KHÁNG CHIẾN TOÀN DÂN, TOÀN DIỆN
Từ cuối tháng 12/1946, thực dân Pháp mở rộng chiến
tranh ra cả nước ta. Chúng phải rút bớt quân ở Nam Bộ
để tăng cường cho chiến trường miền Bắc. Theo chỉ đạo
chung của Quận ủy Châu Thành dân quân du kích xã Tam
Hiệp ban đêm thường ra phá đường kiểm, Quốc lộ 15,
Quốc lộ 1. Để có thể thực hiện các trận đánh giao thông
của địch thuận lợi, Ban Chỉ huy Chi đội 10 Biên Hòa quyết
định đánh diệt bót Vĩnh Cửu.
Một đêm tháng 3/1947, Trung đội 5 Đại đội B Chi đội
10 kết hợp cùng dân quân du kích xã Tam Hiệp bất ngờ nổ
súng tiến công bót Vĩnh Cửu. Bọn địch trong bót bị tiêu
diệt, ta tịch thu toàn bộ quân trang, quân dụng của địch.
Bót Vĩnh Cửu bị diệt, địch hoang mang, rút cả bót Suối
Chùa. Diệt bót Vĩnh Cửu, ta mở rộng quyền làm chủ ở Tam
Hiệp, xây dựng ấp Vĩnh Cửu, Bà Bao thành một căn cứ du
kích hợp cùng Chiến khu Bình Đa, mở được hành lang giao
thông liên lạc đường bộ nối liền từ Chiến khu Đ xuống khu
vực Long Thành, Bà Rịa ven biển. Quân Pháp từ Biên Hòa
chỉ dám hành quân vào xã ban ngày, ban đêm bắn vu vơ
vài quả mọt chê, Canon: Bà Bao, Vĩnh Cửu trở thành nơi
đứng chân thường xuyên của các đơn vị Chi đội 10, từ năm
1948 là Trung đoàn 310 Biên Hòa; là địa bàn để các đơn vị
vũ trang nghỉ ngơi sau một đợt hoạt động; là bàn đạp để bộ
đội xuất kích đánh giao thông đường sắt, Quốc lộ 1 và 15.
Đất Bà Bao, Vĩnh Cửu cũng là điểm dừng chân, nghỉ ngơi
27

3.9 Page 29

▲back to top
ĐÀNG ÌIY PHƯONG AN BÌNH
của nhiều đoàn cán bộ Trung ương từ miền Bắc vào, hoặc
từ Chiến khu Đ xuống Bà Rịa để ra Trung ương. Tiểu đội
du kích Vĩnh Cửu do anh Năm Sang phụ trách nhiều lần
làm giao liên dẫn đường, gác ở các điểm vượt đường số I,
15 bảo vệ an toàn cho các đoàn khách (như đoàn các đồng
chí Lê Duẩn, Phạm Hùng, Lê Đức Thọ...).
Từ khi giặc Pháp chiếm Long Thành, đường 15 trở
thành con đường tiếp tế duy nhất của chúng từ Biên Hòa
xuống. Dân quân du kích Tam Hiệp thường cưa cây lớn hai
ven đường từ Tân Mai tới cầu Suối Chùa ngã xuống với bộ
đội phục kích chặn đánh vào các tuyến công voa của địch,
đã gây cho chúng nhiều thiệt hại lớn.
Dưới sự chỉ đạo của Quận ủy Châu Thành, nhân dân
Tân Mai, Vĩnh Cửu, Bình Đa tích cực tham gia đánh phá
giao thông. Mỗi đêm hàng trăm người dùng cuốc, xẻng, xà
beng... phá bứt từng đoạn đường. Chỉ bằng búa tạ, du kích
quai từng nhát chắc nịch, đập tan bê-tông ở các cầu ông
Tửu, cầu Suối Chùa, cầu Quan... Đã gây nhiều khó khăn
các cuộc hành quân tiếp tế của giặc.
Thực hiện tiêu thổ kháng chiến, nhân dân Tam Hiệp
còn giúp đỡ bộ đội trung đội 5 đột nhập hãng Xê đô (Cedo)
ở Rạch Bùn (Bình Đa), thu một số máy móc, thiết bị và kim
loại để chuyển về cho binh công xưởng chế tạo vũ khí; tịch
thu mủ bành (cao su) ở sở Suối Chùa về đốt cháy hãng. Tuy
không kiểm soát được khu vực Vĩnh Cửu, Bình Đa, nhưng
28

3.10 Page 30

▲back to top
Lịch sứ Đảng bộ phường An Binh (1945-2020)
pháo ca nông (canon) của địch từ bót Máy Cưa (Tân Mai)
thỉnh thoảng vẫn bắn vào căn cứ và tổ chức một số trận
càn quét. Một ngày trong tháng 5/1947, được nhân dân
thông báo tin một trung đội lính lê dương Pháp hơn 30 tên
từ bót Bến Gỗ hành quân vào Bình Đa, Trung đội 5 lập tức
bố trí đội hình phục kích tại truông Nước Nhỉ gần chùa An
Hảo. Đây là một bãi đất hoang khá ưống ưải, hơi trũng,
cây cối mọc lúp xúp, có đường mòn đi qua giữa bãi trống.
Chung quanh truông có nhiều bụi cây rậm rạp giấu quân
rất tốt. Truông có mội khe nước chảy ra quanh năm nên
nhân dân ưong vùng gọi là truông Nước Nhỉ.
Tháng 7/1947, Tỉnh ủy Biên Hòa củng cố lại Quận ủy
Châu Thành, chỉ định Ban Chấp hành quận do đồng chí
Phạm Vãn Diêu (Lê Lên) làm Bí thư. Quận ủy bắt tay vào
việc xây dựng lại các tổ chức chính quyền, mặt trận, đoàn
thể của quận. Quận ủy chỉ đạo tất cả cán bộ Đảng, chính
quyền, mặt ưận đều phải bám sát cơ sở để tiến hành phát
ưiển Đảng, củng cố cấp xã. Nửa cuối năm 1947, Chi bộ
Đảng xã Tam Hiệp được thành lập do đồng chí Nguyễn
Cảnh Thúc làm Bí thư. Chi bộ phát triển đảng viên là
những người tích cực trong phong ưào chung, củng cố lại
ủy ban kháng chiến hành chính xã do đồng chí Lương Văn
Biện làm Chủ tịch, đồng chí Võ Văn Điêu là Xã đội trưởng...
Chi bộ đẩy mạnh nhiệm vụ vận động nhân dân tham gia
kháng chiến. Bình Đa - An Hảo trở thành nơi đóng quân
của nhiều đơn vị bộ đội, cơ quan của quận và các xã bạn:
29

4 Pages 31-40

▲back to top

4.1 Page 31

▲back to top
ĐÀNG ÌIY PHƯƠNG AN B1NH
Tân Vạn, Hiệp Hòa, Bình Trước... Mới đầu anh em ở nhà
dân, dân cho ăn hằng ngày. Qua một số trận càn, nhà cửa
của dân bị đốt phá, anh em mới làm lán và nhà cơ quan ở
bìa rừng xóm Mả Thành, xóm Hóc, xóm Gò Tre, xóm An
Hảo... Ban ngày, anh em ở trong cơ quan làm việc, chiều
chiều ra sông tấm, nhận các thứ nhờ dân mua giùm như sổ
tay, đèn pin, bút máy, thuốc lá, thuốc chữa bệnh.
Sự ra đời của Quận ủy Châu Thành, Chi bộ xã Tam
Hiệp là một bước ngoặt của phong trào kháng chiến ở địa
phương. Có sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân các thôn Vĩnh
Cửu, Tân Mai, Bình Đa đã tích cực tham gia kháng chiến,
tiêu biểu là phong trào phá hoại giao thông của địch và
đóng góp lương thực nuôi quân. Hàng đêm, chi bộ, các
đoàn thể đều vận động dân quân du kích xã, nhân dân,
có khi đến hàng trăm người cùng tham gia phá lộ 15. Bằng
cuốc, xẻng, xà beng, búa tạ, nhân dân phá bứt từng đoạn
lộ, gây cho địch nhiều khó khăn trong việc vận chuyển trên
đường 15. Cầu Ông Tửu, cầu Suôi Chùa thường xuyên bị
phá hoại. Phong trào đi dân công tải đạn, tải lương thực
cho kháng chiến được nhân dân Tam Hiệp tham gia rất
nhiệt tình, có đêm lên đến 50 xe trâu, xe bò đi vận chuyển.
Đây thực sự là một cuộc chiến âm thầm, dai dẳng không
kém phần cam go, khó khăn, đôi khi bị giặc chặn đánh thiệt
hại cả người và của. Nhưng lòng yêu nước, ý thức độc lập
đã cổ vũ nhân dân Tam Hiệp lên đường dù biết có thể hy
sinh. Công tác tự nguyện phục vụ kháng chiến của nhân
30

4.2 Page 32

▲back to top
lịch sứ Đảng bộ phường An Bình (1945-2020)
dân Tam Hiệp thể hiện rất rõ phong trào du kích chiến
tranh ở địa phương.
Tam Hiệp còn có những phong trào tiêu biểu khác như
“Hũ gạo nuôi quân”, phong trào kết nghĩa giữa các đơn vị
bộ đội với Hội Phụ nữ, từ đó ra đời Hội mẹ, Hội chị chiến
sĩ. Mỗi tháng vài lần, cán bộ Hội Phụ nữ, mà nòng cốt là
Hội mẹ, Hội chị chia nhau đến từng nhà thu những nắm
gạo hàng ngày bà con ki cóp, dành dụm cho bộ đội kháng
chiến. Những dịp lễ, tết, các má, các chị lại làm bánh, tặng
quà cho các chiến sĩ. Không chỉ thế, các mẹ, các chị còn
chăm chút cho bộ đội đến từng manh quần tấm áo. Bộ đội
ta chủ yếu xuất thân từ thành phần lao động nghèo, hành
trang lớn nhất mang theo là lòng căm thù giặc sâu sắc, là
lòng yêu nước nồng nàn, quần áo thiếu thốn, nhưng lại
phải thường xuyên luyện tập, cơ động chiến đấu liên tục,
chịu đựng nắng gắt, mưa dầm, quần áo vì thế mau rách
nát. Nhiều anh vụng tay, cầm kim khâu còn khó gấp trăm
lần cầm súng, đành phải lấy dây thun cột lỗ thủng. Tên “Vệ
túm" thân thương ra đời từ đó. Hội mẹ, Hội chị chiến sĩ ở
Tam Hiệp thương mến bộ đội đã nhận vá quần áo cho anh
em mỗi khi có dịp. Một trong những điển hình là chị Năm
Gương được anh em bộ đội từng ở Bà Bao, Vĩnh Cửu quý
mến. Một tay chị đã từng vá quần áo cho hàng ưăm chiến
sĩ. Có lần chị may tặng một chục bộ quần áo cho anh em.
Nhiều mẹ, nhiều chị từ trong nội ô ra căn cứ đều mang
theo vải, kim chỉ để vá quần áo cho cán bộ, chiến sĩ.
31

4.3 Page 33

▲back to top
ĐÀNG ÙY PHƯỜNG AN BlNH
Ở Biên Hòa, thực dân tập trung đánh phá ác liệt các
vùng căn cứ, du kích nhằm tạo ra một vành đai an toàn
cho khu vực nội ô. Do tính chất quan trọng của xã Bình
Trước (có 5 khu 8 ấp), Tỉnh ủy, ủy ban kháng chiến hành
chính tinh Biên Hòa quyết định chia lại quận Châu Thành:
Xã Bình Trước trở thành thị xã Biên Hòa trực thuộc tinh và
huyện Vĩnh Cửu gồm các xã còn lại của quận Châu Thành.
Bí thư Thị ủy là đồng chí Võ Văn Mén (Bảy Mén). Với những
truyền thống và thành tích đóng góp cho kháng chiến ngay
từ sau Cách mạng tháng Tám, địa danh Vĩnh Cửu được đặt
cho một huyện và tồn tại đến nay hơn 50 năm.
Ngày 1/3/1948, dưới sự chỉ đạo chung của Ban chỉ huy
Chi đội 10, dân quân du kích Bình Đa, Vĩnh Cửu... đào một
số đoạn đường trên quốc lộ 1, đắp mô, cưa mở sẵn miệng
gốc cây to ven lộ từ Hố Nai trở đi, chờ đoàn xe giặc gần tới
thì xô đổ. Cách làm đó của du kích góp phần làm chậm các
đợt hành quân của giặc, buộc chúng phải chui vào “bẫy”
phục kích của Chi đội 10 theo kế hoạch định trước. Tin
chiến thắng bay về căn cứ Bình Đa gây niềm phấn khởi
trong cán bộ, bộ đội và nhân dân. Hàng chục thanh thiếu
niên gia nhập bộ đội và các cơ quan như các anh: Hòa, Trừ,
Tám Lùn, Liệu, Bông, Bồi, Nhỏ, Bay...
Tháng 6/1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động phong
trào thi đua yêu nước trong toàn Đảng, toàn quân, toàn
dân "quyết tâm diệt giặc đói, diệt giặc dốt, diệt giặc ngoại
xâm”, thúc đẩy sự nghiệp cách mạng tiến lên một bước
32

4.4 Page 34

▲back to top
lịch sứ Đảng bộ phường An Binh (1945-2020)
mới. Vào thời gian này để bám sát việc chỉ đạo quận Châu
Thành được tách ra; nội ô gồm cả xã Bình Trước và thị
xã Biên Hòa, các xã còn lại là huyện Vĩnh Cửu. Huyện ủy
Vĩnh Cửu đề ra nhiệm vụ xây dựng và củng cố các đoàn
thể huyện và xã, đẩy mạnh phát triển Đảng nhất là trong
lực lượng vũ trang, đẩy mạnh tăng gia tự túc trong các cơ
quan, tích cực chống càn quét để bảo vệ mùa màng và
nhân dân vùng căn cứ.
Trải qua nhiều lần bị giặc Pháp đốt phá nhà cửa, thôn
xóm, nhân dân Bình Đa - An Hảo dời chuyển vào rừng làm
chòi, lán để ở nhưng không sao nhãng công việc đồng áng.
Các đơn vị bộ đội, các cơ quan huyện và xã tranh thủ khai
phá những mảnh đất cạnh nơi đóng quân trồng thêm rau,
bầu, bí, khoai... Không khí thỉ đua tăng gia sản xuất sôi nổi.
Các em thiếu nhi cũng trồng trọt gây quỹ ủng hộ bộ đội,
chăn dắt trâu bò cẩn thận không để trâu ăn lúa và phá hoại
hoa màu của các bác các cô các chú.
Anh bộ đội cụ Hồ là tấm gương sáng cho các em thiếu
nhi Bình Đa. Đội thiếu niên của ấp lúc đó có hơn một trăm
em do chị Chỉnh phụ ưách say mê tập đi đều bước, tập các
động tác chiến đấu, đêm đêm sát cánh cùng các anh chị
dân quân du kích tuần tra canh gác xóm làng. Một lần, các
em đang tập tành vui chơi thì máy bay địch phát hiện kêu
pháo nhà máy cưa BIF nã tới làm chết một em.
Mùa thi đua yêu nước, luyện quân lập công năm ấy kết
thúc bằng một cuộc mít tinh lớn rồi liên hoan vui chơi hai
33

4.5 Page 35

▲back to top
ĐẤNG ỪY PHƯỜNG AN BÌNH
ngày đêm tại An Hảo, hàng ngàn người tham dự trong đó
có nhiều người từ nội ô ra.
Xuất phát từ căn cứ Bình Đa, tiểu đoàn Quang Trung
liên tục đánh phá giao thông địch và chống càn bảo vệ
nhân dân, bảo vệ địa bàn đứng chân. Phối hợp chặt chẽ với
du kích liên thôn Tam Hiệp, Hiệp Hòa, Tân Hưng. Tháng
10/1948, đơn vị đánh phục kích một đại đội lính Cao Đài
từ Long Điềm về Bến Gỗ; ngày 10/10 vận động đánh bại
trận càn của hàng ngàn quân Pháp từ Biên Hòa xuống sở
cao su Hàm Rồng (Tân Hưng) trong nhiều giờ. Ngày 23 và
25/10 tiếp tục đánh bại hai trận càn cỡ đại đội của địch
vào Bình Đa... Hôm đại đội Lam Sơn về đóng quân ở Bình
Đa thì chiều hôm đó có tin Pháp sắp tấn công Bình Đa,
đêm đó du kích báo cho cơ quan và bà con lo nấu cơm sẵn
để mang theo khi chạy trốn. Đến sáng du kích báo động
có lính Pháp đang trên đường xuống càn Bình Đa, đại đội
Lam Sơn phối hợp với du kích Bình Đa tổ chức phục kích
từ ngã ba Tam Hiệp đến ấp Vĩnh Cửu. Bọn lính vào Bình
Đa đều vườn không nhà trống, chúng lùng sục từ sáng đến
trưa không phát hiện được gì bèn rút quân về bót Bến Gỗ.
Chừng 3,4 giờ chiều chúng cho xe từ Biên Hòa chạy xuống
đón lính về, lính đứng chật ưên xe vừa hát vừa la hét om
xòm vì chúng mừng là đi đánh Bình Đa mà không phải nổ
phát súng nào, được an toàn trở về. Đoàn xe chở lính lọt
vào vị trí phục kích, bộ đội và du kích đồng loạt nổ súng,
bị đánh bất ngờ đoàn xe hoảng loạn nhấn ga chạy thục
34

4.6 Page 36

▲back to top
lịch sử Đảng bộ phường An Bình (1945-2020)
mạng, một sô lính chết trên xe, có mấy tên chết rơi xuống
đường. Bà con được tin vô cùng phấn khởi, hôm sau cử
người mang quà vào cho bộ đội thuộc đại đội Lam Sơn.
Ngày 11/12/1948, hơn một ngàn quân Pháp có 37 xe
cơ giới chia làm hai cánh: cánh thứ nhất từ tiểu khu Biên
Hòa (nhà máy BIF) đi đường I, cánh thứ nhì từ bót Bến Gỗ
lên theo đường 15, đánh căn cứ Bình Đa bằng hai gọng
kìm. Các đại đội của tiểu đoàn Quang Trung cùng du kích
liên thôn chia thành nhiều mũi chặn đánh địch quyết liệt
từ 8 giờ sáng.
Bữa đó ông già Long Sơn(1) ở An Hảo nằng nặc đòi theo
anh em bộ đội ra trận. Khuyên can không được, anh em
đào một cái hô trên gò cao để ông ngồi coi. Súng nổ liên
tục ran trời đất, khói lửa mù mịt khắp nơi. Anh em bộ đội
và du kích lúc ẩn lúc hiện ttong bụi cây. Thấy những tên da
trắng, da đen cao to phải lui từng bước rồi tháo chạy, ông
già Long Sơn khoái quá ngẩng cao người lên nhìn cho rõ,
mặc đạn kéo quanh mình. Đến 2 giờ chiều, cuộc càn của
giặc bị bẻ gãy hoàn toàn. Ngay chiều hôm đó, ông sai vợ
con gói thật nhiều bánh, còn tặng thêm cho anh em nếp,
đậu, đường nấu chè ăn mừng chiến thắng mà ông nhìn
thấy tận mắt.
(1) Tên là cụ Hàm, già yếu, tai nghễnh ngãng, rất mê đại đội Lam
Sơn nhưng vì tật cà lăm nên nói Lam Sơn thành Long Sơn, vì vậy mà
có tên “ông già Long Sơn”.
35

4.7 Page 37

▲back to top
ĐÃNG ÙY PHƯỪNG AN B1NH
Ngoài thủ đoạn dùng lực lượng quân sự càn quét, đánh
phá căn cứ Bình Đa ác liệt, giặc Pháp còn tung gián điệp do
thám tin tức, nhất là tin tức quân sự, chỉ điểm cho máy bay
ném bom và pháo từ nhà máy cưa BIF, bót Bến Gỗ bắn tới
hằng ngày. Nhằm mục đích gây căng thẳng tinh thần để
khủng bố nhân dân, chúng đặt pháo dưới hầm làm bà con
không nghe tíếng nổ đầu nòng, quả đạn vụt lao tới gây chết
chóc hoặc thương tích bất ngờ. Có lúc chúng bắn dồn dập,
có lúc chúng bắn cầm canh cả ngày lẫn đêm, có bữa chúng
mang súng cối xuống Cù lao Phố đặt ngay bến đò Kho, hoặc
bến đò An Hảo nã hàng trăm trái vào rừng. Để chống pháo,
nhân dân Bình Đa, An Hảo đào ven đường, cách vài chục
mét một hố cá nhân. Nhà cơ quan thì đắp tường bằng đất
dày và cao thêm ở phía ngoài. Du kích Tân Mai phối hợp
với đội công tác thành đã bắn chết một tên sĩ quan Pháp
đang quan sát trên tháp nước nhà máy cưa để chỉnh pháo
bắn xuống Bình Đa. Nhờ trăm tai ngàn mắt của nhân dân
được giáo dục kỹ ý thức phòng gian bảo mật, công an và
cơ quan phản gián ta bắt gọn hàng chục tên gián điệp chui
vào các cơ quan như: Nguyễn Văn Đức, Nguyễn Quốc Hòa
(Trưởng và Phó phòng thông tin huyện Vĩnh Cửu) Tân và
Nhân (Hội Phụ nữ huyện Vĩnh Cửu)... Tên Thảo (Trưởng
ban thông tin xã Tam Hiệp) nhiều lần thu lượm tin các
đơn vị đóng quân tại Bà Bao, Bình Đa, An Hảo rồi sai em
gái đi báo phòng Nhì Pháp ở Biên Hòa. Có lần y treo một
vỏ đồ hộp mới lên tán cây cao làm ám hiệu cho máy bay
Pháp đến ném bóm. Y đã bị bắt giải lên Chiến khu Đ xét
36

4.8 Page 38

▲back to top
Lịch sử Đảng bộ phường An Binh (1945-2020)
xử và lãnh án tử hình. Một số tên khác thỉnh thoảng bắn
pháo sáng chỉ mục tiêu cho pháo ở nhà máy cưa bắn súng.
Ta bắt quả tang mụ Hai (vợ Mười Nghệ) bắn pháo sáng
làm chuẩn cho đại bác giặc bắn sập nhà ông Bảy Chà giết
hại 11 người trong đó có 9 anh bộ đội đơn vị Bàu Cá. Lúc
đó mụ Hai có bầu nên cách mạng khoan hồng, chỉ giáo
dục rồi tha. Con Giàu từ nội ô Biên Hòa về thăm nhà, qua
trạm gác, các anh chị du kích bắt giữ khám xét lấy được trái
pháo sáng giấu trong người.
Các cuộc chống càn thắng lợi từ cuối năm 1948 tới đầu
năm 1949 ta đã đập tan âm mưu của giặc Pháp lấn chiếm
căn cứ Bình Đa. Chúng hết sức cay cú khi thấy căn cứ này
vẫn còn tồn tại, như mũi dao nhọn thọc vào sườn thị xã
Biên Hòa. Nhân dân và các lực lượng vũ trang hoàn toàn
làm chủ vùng cãn cứ. Giữa năm 1949, Đảng bộ huyện Vinh
Cửu mở Đại hội lần thứ nhì tại Bình Đa, bầu lại Huyện ủy,
trên cơ sở đó củng cố và tăng cường các cơ quan, đoàn
thể cấp huyện. Huyện ủy chỉ đạo đẩy mạnh sản xuất tự
túc tập trung ở Tân Định, Thiên Tân, Long Hưng, Phước
Tân, thực hiện bao vây kinh tế địch, tăng cường đánh phá
giao thông, huấn luyện du kích làm nhiệm vụ bảo vệ căn
cứ, mở lớp huấn luyện cán bộ Mặt trận Việt Minh xã, đẩy
mạnh phát triển Đảng trong quân đội và cơ quan...
Tại Bình Đa, đồng chí Phạm Văn Bính (chủ nhiệm)
và đồng chí Hồng Dương, Tổng thư ký Mặt trận liên việt
(MTLV) huyện mở nhiều lớp đào tạo cán bộ MTLV xã, mỗi
37

4.9 Page 39

▲back to top
ĐÃNG ỦY PHƯỜNG AN BỈNH
lớp 15 ngày. Nội dung học: truyền thống yêu nước của
dân tộc ta, giới thiệu sơ lược về Hiến pháp nước Việt Nam
dân chủ cộng hòa năm 1946, năm bước công tác của cán
bộ (điều ưa, nghiên cứu, tuyên truyền, tổ chức, thực hiện
đấu ưanh). Hàng ưăm cán bộ xã được đào tạo đã làm cho
phong trào cơ sở có bước chuyển biến mới. Nhân dân vùng
căn cứ cũng như vùng nội ô Biên Hòa đóng góp nhiều sức
người, sức của cho kháng chiến. Ta thu được thuế lò lu, lò
gạch ở Tân Vạn, Bửu Hòa, thu được thuế các tiệm buôn và
chị em ưểu thương chợ Biên Hòa, thu thuế kiểm lâm của
những người khai thác gỗ, củi. Bọn chủ máy cưa BIF muốn
làm ăn được cũng xin gặp cán bộ ta để nộp thuế. Ông Ngộ
là cha anh Hai Hóa ở xóm đò Kho phá lò gạch Nhật bán cho
lái buôn, lấy tiền nộp quỹ kháng chiến. Ông bị Pháp bắt về
Biên Hòa, đánh đập tra tấn dã man vỡ bọng đái vì đã "tiếp
tay cho Việt Minh”. Khi được tha, ông đau ốm liên miên rồi
bị bại liệt chỉ nằm một chỗ, đến năm 1952 thì mất.
Từ lúc Pháp đóng bót Vĩnh Cửu thì chợ Bà Bao tan.
Chợ Bình Đa nhóm họp ở đầu cầu ông Gia mới đầu còn
lèo tèo, sau đông vui dần. Khách mua là dân làng và bộ đội,
cán bộ. Người bán là các bà, các chị từ thị xã Biên Hòa theo
ngả Cù lao Phố qua đò Kho mang đủ loại hàng tới như:
gạo, thực phẩm, thuốc, đèn pin, văn phòng phẩm... Thời
kỳ đầu, chợ họp từ sáng đến trưa, sau Pháp hay càn quét
sang thì chợ họp từ trưa đến xế chiều. Người bán hàng tới
Cù lao Phố nhìn qua bến đò Kho thấy có tín hiệu an toàn
38

4.10 Page 40

▲back to top
Lịch sử Đảng bộ phường An Bình (1945-2020)
thì qua, nếu thấy tín hiệu báo động thì quay về. Chợ Bình
Đa tan hẳn khi tình hình trở nên ác liệt vào năm 1951.
Trong những năm 1947 đến 1949 do mỗi lần đánh vào
Bình Đa bọn địch đều bị bộ đội và du kích phục kích chặn
đánh gây tổn thất làm bọn chúng hoang mang nên lâu lâu
chúng mới đánh Bình Đa. Trong các trận càn của địch cơ
sở ta đều nắm trước được nhờ mấy bà mấy chị buôn bán
ở chợ Biên Hòa cho biết. Khi thấy vợ con tụi lính rủ nhau
ra chợ mua hàng đều dò hỏi... mấy chị có việc gì mà mua
nhiều đồ vậy, mấy bà vợ bọn lính trả lời mua cho ông xã đi
tấn công (đi đánh, đi càn), vậy tấn công ở đâu?... vợ con tụi
lính nói vanh vách. Nhờ được cơ sở báo, bộ đội và du kích
nắm chắc tủng trận càn của địch để tổ chức gài mìn, bố trí
lực lượng phục kích.
Ấp Bình Đa lúc đó có cây cày cao nhất khu vực ở dốc
Bà Liêm (chỗ khu phô 3 bây giờ) du kích làm chòi ưên đó
để gác và quan sát phát hiện địch từ xa báo động cho bà
con và cơ quan kịp thời chạy trốn. Nên ban ngày bọn địch
đánh vào Bình Đa cơ quan và nhân dân đều được an toàn
mà tụi lính có khi thương vong do vướng phải mìn hoặc bị
ta phục kích.
BỊ tổn thất bọn địch cay cú tìm cách đột nhập bằng
được vào Bình Đa, một hôm chúng cho tụi biệt kích Paren
ban đêm chui qua hàng rào quanh ấp rồi ém lại trong rừng
chờ đến trưa khi anh em cán bộ cơ quan cũng như bà
con nghỉ trưa chúng lần theo các đường bẻ cò (các cây bẻ
39