Di tich nha lao Tan Hiep

Di tich nha lao Tan Hiep

1 Pages 1-10

▲back to top

1.1 Page 1

▲back to top
ậ89JT5
D30QY
ĐÀI TUỠNỌ NIỆM
ట CUỘC NỘI
PHANHAUXQ
TÂN HIỆP BIÊN HÒA
02 12 1956
Di tích lịch sử

1.2 Page 2

▲back to top
*Í..Cuộc nổi dặy phá khám
Tân Hiệp ngày 02 tháng 12 nãm
1956 là đỉnh caO| cùa quá trình
đấu tranh bất khuất của những
người cộng sản ịvà người yêu
nước, thể hiện rõ chân lý: uKè
địch càng khùng bố, phát xít,
tình thán đấu trahh cách mạng
cùa nhân dân ckng cao\\ 462
cán bộ Đảng viẩn và hơn 40
khẩu súng các loại tịch thu
trong cuộc riổi dậy là nguổn bổ
sung lớn cho phong trào cách
mạng miển Nam dang trong
thời kỳ chuyerw mình dấu
tranh..."
I
Nguyễn Van Linh
Cố vẫn BCH TW Đảng CSVN

1.3 Page 3

▲back to top

1.4 Page 4

▲back to top

1.5 Page 5

▲back to top

1.6 Page 6

▲back to top
MUC LUC
7 LỜI MỞ ĐẨU
11 VÙNG ĐẤT TÂN TIẾN - BIÊN HÒA XƯA VẦ NAY
13 VỊ trí địa lý tự nhiên
15 Đơn vị hành chính qua các thời kỳ
18 Đặc điểm dân cư
19 Đặc điểm kỉnh tế xã hội
21 Sắc thái vãn hóa
25 LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VẦ PHÁT TRIỂN DI TÍCH
26 Nhà lao Tần Hiệp - Trung tâm huấn chính của Mỹ Ngụy
37 Nhà lao Tan Hiệp dưới sự quản lý của Mỹ Ngụy
ྲ Nhà lao Tan Hiệp sau ngày giải phóng miền Nam 1975
51 CUỘC NỔI DẬY PHÁ KHÁM TÂN HIỆP LÀM RUNG CHUYỂN CHẾ
Độ MỸ NGỤY (NGÀY 02/12/1956)
52 Bối cảnh lịch sử
61 Sự tẵt yếu ra đời của tổ chức Đảng trong Nhà lao Tân Hiệp
71 Đảng ủy Nhà lao Tan Hiệp chuẩn bị mọi mặt cho cuộc nổi dậy
73 Diễn biến cuộc nổi dậy phá Nhà lao lần Hiệp ngày 02/12/1956
79 NHÀ LAO TÂN HIỆP SAU NGÀY NÓI DẬY
80 Người cộng sản trên đường trở về với cách mạng
88 Mỹ Ngụy kiện toàn bộ máy quản lý Nhà lao Tần Hiệp
91 Mỹ Ngụy vỏi những âm mứu, thủ đoạn đàn áp mới
99 Phong trào đẩu tranh của tù chính trị sau ngày nổi dậy

1.7 Page 7

▲back to top
103 KIẾN TRÚC VÀ LỄ THỨC TẠI DI TÍCH LỊCH sử NHÀ LAO TÂN HIỆP
104 Những dấu tích của quá khứ lịch sử
109 Những công trình kiến trúc tôn tạo
128 Lễ nghi thường niên tại di tích
132 Các hoạt động tưởng niệm khác
135 CÔNG TÁC BẢO TỒN VẦ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI TÍCH
137 Hoạt động bảo tổn di tích
138 Công tác phát huy giá trị di tích
143 Tài liệu tham khảo

1.8 Page 8

▲back to top

1.9 Page 9

▲back to top
LỜI NÓI ĐẦU
Lê Trí Dũng
GĐ Ban Quản lý Di tích và Danh thắng Đồng Nai
ổng Nai thuộc khu vực miền
ĐĐông Nam Bộ, là địa bàn có
vị trí chiến lược quan trọng của cả ta và
quan trọng, lâu dài và liên tục. Di tích lịch
sử nói chung, dỉ tích lịch sử cách mạng
nói riêng được xem là loại hình di tích đặc
địch, trong suốt hai cuộc kháng chiến biệt quan trọng, là bằng chứng hùng hổn
chống Pháp và chống Mỹ.
vế chặng đường đấu tranh vẻ vang của
Chiến tranh đã qua đỉ 40 năm, nỗi dản tộc, sự hi sinh to lớn của bao chiến sĩ
đau và mát mát hi sinh trong chiến tranh đổng bào, sự lãnh đạo tài tinh sáng suốt
khốc liệt, dẫu đã được xoa dịu, bù đắp và của Đảng, Bác Hổ và quân đội. Ở Đổng
hàn gắn. Quan hệ hợp tác giữa Việt Nam Nai có khá nhiểu dỉ tích lịch sử cấp Quốc
với các nước trên thế giới, đặc biệt là với gia và cấp tỉnh như˖ Căn cứ Trung ương
Cộng hòa Pháp và Hoa Kỳ ngày càng được Cục miền Nam (1961 - 1962), Khu ủy
mở rộng và nâng cao trên tất cả các lĩnh miền Đông Nam Bộ (1961 - 1967), Địa
vực kinh tế, chính trị và văn hóa. Đường đạo Suối Linh, Địa đạo Nhơn Trạch, Căn
lối đổi mới đất nước của Đảng ta luôn để cứ Tĩnh ủy Biên Hòa, Quảng trường Sông
cao vai txò quan trọng của vãn hóa, khẳng Phố, Nhà hội Bình Trước, Nhà Xanh, Địa
định "Văn hóa là nền tảng tinh thần của điểm chiến thắng La Ngà, Địa điểm thành
xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực lập Chi bộ Binh Phước - lần Triều, Mộ
thúc đắy phát triển kinh tế xã hội" Nghị Nguyễn Đức ứng và 27 nghĩa binh chổng
quyết Trung ương 5 khóa VIII của Đảng Pháp, Mộ và đền thờ Đoàn Van Cự và
dã chỉ rõ "Xây dựng nển vàn hóa Việt 16 nghĩa binh Thiên Địa Hội, Địa điểm
Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc^ nơi diễn ra cuộc nổi dậy phá Nhà lao lần
Bảo tổn tôn tạo, phát huy giá trị di tích Hiệp ngày 02/12/1956...
lịch sử vãn hóa, danh lam thắng cảnh luôn Hệ thống di tích lịch sử nói chung, di
được đặt ra như một nhiệm vụ cấp bách. tích lịch sử cách mạng ở Đổng Nai nói

1.10 Page 10

▲back to top
riêng những năm qua đã nhận được sự cuộc nổi dậy phá Nhà lao Tân Hiệp ngày
quan tâm> đẵu tư hiệu quả, kịp thời của 02/12/1956). Quá trình biên soạn, biên
Bộ VHTTDL, lĩnh ủy, UBND tỉnh Đổng tập nhóm tác giả kế thừa những tư liệu
Nai. Hầu hết các di tích được công nhận đã được công bố trước đâ^ gặp gỡ nhân
là di tích lịch sử cấp Quốc gia và cấp tỉnh chứng, SƯU tập tư liệu, hình ảnh làm sáng
đã được trùng tu, tôn tạo, quản lý và tỏ, phong phú và ghi nhận trung thực
khai thác theo đúng quy định của Luật những nội dung lịch sử có liên quan, thực
Di sản vãn hóa. Buổi đầu đã và đang thu trạng quản lý bảo vệ, trùng tu, tôn tạo và
hút ngày càng đông du khách tham quan phát huy giá trị di tích. Hy vọng sẽ đáp
trong và ngoài nước. Trong đó đối tượng ứng nhu cẩu tìm hiểu của mọi tầng lớp
được quan tâm đặc biệt và khuyến khích nhân dân và du khách. Những hạn chế
đến học tập tham quan là học sinh, sinh thiếu sót rất mong được sự đóng góp chia
viên và các tẩng lớp nhân dân (các đối sẻ của quý bạn đọc.
tượng này trong diện được miễn phí tham Trân trọng cảm ơn!
quan). Mặc dù vậy lượng khách đến tham
quan các di tích lịch sử còn khá ít so với
các di tích danh lam thắng cảnh và các di
tích có yếu tố tâm linh, mà nguyên nhân
chính thuộc về công tác quảng bá, tuyên
truyền và sự thiếu hụt về các dịch vụ như˖
cơ sở lưu trữ, àn uóng, mua sắm, vui chơi
giải trí, giao thông liên lạc...
Với mong muốn, thu hút ngày càng
đông các tầng lớp nhân dân, học sinh,
sinh viên và du khách đến tham quan các
di tích, danh lam thắng cảnh nói chung,
di tích lịch sử nói riêng, Ban Quản lý Di
tích và Danh thắng Đổng Nai chủ trì biên
soạn cuốn sách MDi tích lịch sử Nhà lao
lan HiệpM (Di tích lịch sử nơi diễn ra

2 Pages 11-20

▲back to top

2.1 Page 11

▲back to top

2.2 Page 12

▲back to top

2.3 Page 13

▲back to top

2.4 Page 14

▲back to top
Vị t r í địa l ý t ự n hiên
Biên Hòa là một thành phố duy
nhất của tỉnh Đổng Nai tính
đến nay, sau khi sát nhập một sỗ xã của
Phường Tân Tiến được thành lập nâm
1976, là một phường nội ô của thành phố
Biên Hòa. Vị trí địa lý được xác định: phía
huyện Long Thành, thành phổ có diện Bắc giáp phường Tân Phong, phía Nam
tích tự nhiên trên 263,5km2, có 30 đơn giáp phường Tân Mai và Thống Nhẫt,
vị hành chính, gôm 23 phường và 7 xã, phía Đông giáp phường Tần Hiệp, phía
có quy mô dân số trên 865 nghìn người lầy giáp phường Trung Dũng. Đây là
(nám 2011). Dự báo đến năm 2020 dân một vùng đất có địa hình bằng phẳng với
sổ đạt khoảng 1,1 triệu người với tỷ lệ đô hệ thống đường giao thông rất thuận lợi,
thị hóa 90%, đến năm 2030 đạt khoảng
1,4 triệu người và tỷ lệ đô thị hóa 100%.
Toàn cảnh Biên Hoà từ trên cao

2.5 Page 15

▲back to top
gổm 2 trục Quốc lộ 1 (đường Nguyễn Ái
Đường Quốc lộ ỈK, nay là đường
Quóc) và Quốc lộ 15 (đường Phạm
Nguyẻn Ái Ọuốc
Thuận), 02 trục đường 5 và đường Đổng
Khởi. Ngoài ra có rạch Đổng Tràm dài nghĩa địa 2,2407ha; đất sông suối và mặt
khoảng 7km chạy dọc khu phố 1, khu nước chuyên dùng l,7545ha. Phường
phổ 2, khu phố 5, khu phó 6. Phường nằm trong khu vực Đông Nam Bộ nên
Tân Tiến có tổng diện tích đẫt tự nhiên khí hậu ôn hòa, được phân ra 02 mùa
là 131,34ha. Trong đó đất nông nghiệp mưa nắng rõ rệt: mùa mừa từ tháng 5
chiếm 25,7635ha; đất phi nông nghiệp đến tháng 11, mùa nắng từ tháng 12 đến
chiếm 105,5964ha (đất ở: 51,4204ha; đất tháng 4 hàng nãm. Nhiệt độ trung bình
chuyên dùng 48,0686ha); đất tôn giáo trong năm từ khoảng 25,4°c đến 27,2°c.
tín ngưỡng 2,1122ha; đất nghĩa trang.
Di tích Nhà laũ Tân Hiệp

2.6 Page 16

▲back to top
14 Vùn^ đầt Tân Tiện - Điên Hòa ■ ˖ia vá nay

2.7 Page 17

▲back to top
Đơ n v ị hàn h c hín h q u a c ác t hờ i
Địa bàn phường Tân Tiến trước
kia thuộc thôn Bình Trước,
tổng Phước Vinh, huyện Phước Chánh,
thời kỳ Đế quổc Mỹ chiếm đóng Biên
Hòa từ năm 1955 - 1975 thi làng Bình
Trước trở thành xâ Bình Trước thuộc
phủ Phước Long. Theo Địa bạ Nam Kỷ quận Đức Tu, tỉnh Biên Hòa.
nám 1836, dưới triếu vua Minh Mạng, Vể phía chính quyển cách mạng,
thôn Bình Trước là phường duy nhất trong thời kỳ kháng chiến chổng Thực
trong 22 xã, thôn của tổng Phước Vinh dân Pháp từ năm 1948 - 1951, địa bàn
Thượng, huyện Phước Chánh, tỉnh Biên xã Bình Trước thuộc huyện Tân Uyên,
Hòa. Khi Thực dân Pháp xâm lược nước tỉnh Biên Hòa. Cuổi năm 1954 - 1975,
ta và đánh chiếm tỉnh Biên Hòa (1862), xã Bình Trước thuộc quận Châu Thành
địa bàn Tân Tiến thuộc làng Bình Trước, và sau này là Thị xã Biên Hòa. Tân Tiến
tổng Phước Vĩnh Thượng, hạt Biên Hòa
(năm 1989 đổi là tỉnh Biên Hòa). Đến
Bân đồ hành chính tỉnh Đòng Nai

2.8 Page 18

▲back to top

2.9 Page 19

▲back to top
2017/tìC/VL Ⲵխ11$8 DitichNhàlaoTânHiệp

2.10 Page 20

▲back to top
Đặ c điềm dân c ư
Hiện nay toàn phường Tân Tiến
có 2.447 hộ với 18.165 nhân
khẩu, trong đó 11.625 lao động. Phường
nhiều năm qua được chính quyển thực
hiện tốt, lổng ghép với công tác dân số là
công tác gia đinh và trẻ em, chính quyển
có 4 dân tộc anh em sinh sống, trong địa phương phối hợp với các đoàn thể
đó dân tộc Kinh chiếm số lượng nhiều tổ chức nhiều hoạt động ý nghĩa và thiết
nhất, kế đến là người Hoa, người Tày và thực như˖ cắp thẻ khám chữa bệnh miễn
người Khơme. Các dân tộc sổng trên địa phí cho trẻ em từ 0 - 6 tuổi, tặng quà
bàn luôn nhận được sự quan tâm giúp trong các dịp Tết Nguyên đán và Trung
đỡ của chính quyển địa phương, ổn định thu cho các em thiếu nhi, nói chuyện
làm ăn và phát triển kinh tế. Công tác chuyên để nhân ngày gia đình Việt Nam
xóa đói giảm nghèo và hỗ trợ công ăn 28/6 hàng năm...
việc làm cho nhân dân địa phương trong
I Vùng đát Tân Tiến - Biên Hòa xưa và nay

3 Pages 21-30

▲back to top

3.1 Page 21

▲back to top
Đặ c điểm kin h t ế xã hộ i
hống kê năm 2014, phường Tân
TTiến có 57 cơ sở tiểu thủ công
nghiệp và 853 cơ sở kinh doanh, thương
khích các thành phần kinh tế phát triển,
các cơ sở tiểu thủ công nghiệp trên địa
bàn mạnh dạn đấu tư trang thiết bị đưa
mại dịch vụ phát triển khá tót, kinh công nghệ mới vào sản xuất đã nâng cao
doanh có lợi nhuận, đáp ứng nhu cấu chất lượng sản phẩm. Vể nòng nghiệp,
cung cấp dịch vụ và hàng hóa cho xã hội trên địa bàn phường còn khoảng 5000m2
nói chung và phường Tân Tiến nói riêng, diện tích đất trổng các loại rau cung cấp
các cơ sở thực hiện tổt các quy định cùa cho toàn phường và vùng lân cận. Thực
Pháp luật, đóng góp đáng kể cho nguồn hiện chủ trương ngưng chăn nuôi trong
ngân sách Nhà nước cũng như tạo điểu nội ô thành phố, phường đã tồ chức
kiện việc làm cho người lao động.
Trên cơ sở được Nhà nước khuyến
Trường THCS Tán Tién

3.2 Page 22

▲back to top
1, 2. Truông TH -THCS-THPT Bùi Thị Xuân
tuyên truyển, vận động đến nay các hộ
chăn nuôi gia súc, gia cấm đã chuyển đồi
ngành nghế hoặc di dời đi nơi khác.
Vể lĩnh vực giáo dục, phường Tân
Tiến có hệ thống trường học đẩy đủ từ
cấp I đến cấp III. Trong đó, có nhiểu cơ
sở giáo dục có chất lượng đào tạo cao đạt
tiêu chuẩn quy định như˖ trường mầm
non Tân Tiến, tiểu học Tân Tiến, trung
học cơ sờ Tân Tiến. Đặc biệt là trường
phổ thông dân lập Bùi Thị Xuân, một cơ
sở giáo dục theo tiêu chuẩn quốc tế với
cơ sở hạ tẩng kỹ thuật hiện đại, đáp ứng
yêu cầu đào tạo.

3.3 Page 23

▲back to top
Sắ c t hái v ăn hó a
ây là phường có lịch sử hình
Đthành khá lâu và cũng là
phường có điều kiện kinh tế xã hội phát
di tích lịch sử cấp Quốc gia đó là Nhà
lao Tân Hiệp - nơi diễn ra cuộc nổi dậy
phá khám vái quy mô lớn và đỉnh cao
triển của thành phổ Biên Hòa việc hình của quá trình đấu tranh bất khuất của
thành và tổn tại của rẩt nhiếu cơ sở tín những người cộng sản, người yêu nước
ngưỡng tôn giáo là tất yếu. Theo thống vào năm 1956.
kê năm 2013, phường có 4 ngôi chùa
Hàng năm, những hoạt động lẻ hội
(chùa Phúc Lâm, chùa Phi Lai, chùa Tam diễn ra tại các cơ sờ tín ngưỡng, tôn
Bửu Gia, chùa Già Lam Thiện Sanh), giáo trên địa bàn phường là sự kể thừa
01 đền thờ Trấn Hưng Đạo, 01 đình và phát huy các giá trị vãn hóa truyến
Trương Công Định, 01 miếu bà, 01 ĨỊnh thóng trong nhân dân, góp phẩn làm
Thất Liêu Hoa, nhà thờ Binh Hải và 02 phong phú sắc thái vàn hóa Đồng Nai.
dòng tu, 01 nhà nguyện. Đặc biệt có 01

3.4 Page 24

▲back to top
^ĩSỊịTỊSnT tGHfiAPHSXnli
Hii-tr lit-Illi

3.5 Page 25

▲back to top

3.6 Page 26

▲back to top

3.7 Page 27

▲back to top

3.8 Page 28

▲back to top
Nhà l ao Tân Hiệp - Tr u n g t âm hu ấn c hín h c ủ a Mỹ Ng ụ y
hà lao Tân Hiệp hay còn gọi là
NTrung tâm Huấn chính Biên
Hòa, tọa lạc tại phường Tân Tiến, thành
Theo sừ sách ghi chép lại, Nhà lao
Tân Hiệp xưa là một bãi tha ma chôn
cất những người tù bạc số và tử bệnh
phố Biên Hòa. Nơi đây trước kia vốn là của Nhà thương điên Biên Hòa, bao bọc
một trại giam lớn trong hệ thống các xung quanh khu đất là hệ thống vườn
Nhà lao do Thực dân, Đế quốc lập nên cao su của các nhà tư sản giàu có thời
ở miền Nam nhằm thực hiện âm mưu bấy giờ như˖ Võ Hà Thanh, Võ Hà Chi...
tiêu diệt tinh thần, ý chí, bất khuất của ở góc phía Tây của khu đất có rạch Đồng
những người cộng sản, những người yêu Tràm chảy qua, góc phía Bắc có quốc lộ I
nước và tiêu diệt phong trào đẩu tranh
cách mạng của nhân dân ta.
Cồng Nhà lao Tân Hiệp xưa

3.9 Page 29

▲back to top
chạy qua, góc phía Nam có đường xe lửa ngự khắp nơi như˖ sửa chữa sân bay
Bắc - Nam, xa hơn nữa là khu rừng chồi Biên Hòa, các kho tàng quân sự; lập đốn
xen kẽ vài chục hộ dân sinh sống rải rác bót, hấm hào để bảo vệ tuyến đường
bằng nghề đốn củi và hầm than.
giao thông huyết mạch từ Vũng Tàu vể
Khi chiến tranh thế giới thứ 2 nổ ra Sài Gòn, từ Sài Gòn ra Bắc. Đặc biệt, để
(1939 - 1945), ở khu vực Châu Á, Phát bảo vệ cây cẩu bắc qua rạch Đổng Tràm
xít Nhật nhảy vào Đông Dương. Ngày và đoạn đường giao thông huyết mạch
09/3/1944, chúng thực hiện cuộc đảo quóc lộ I đi ngang qua Ihị xã Biên Hòa,
chính lật đổ sự thống trị của Thực dân Nhật đã cho xây dựng một đốn bổt bảo
Pháp. Ngày 10/9/1944, bộ máy thống vệ ngay trên bãi đất tha ma và lấy tên là
trị của Pháp ở Việt Nam trong đó có đôn Tân Hiệp (lấy tên ấp Tân Hiệp đặt
Biên Hòa đã hoàn toàn rơi vào tay Phát tên cho đổn canh này). Đến năm 1945,
xít Nhật. Chúng nhanh chóng củng cổ
chính quyền cai trị, lập hệ thống phòng
Hệ thống các trại giam cùa Mỹ Nguỵ

3.10 Page 30

▲back to top
Phát xít Nhật đắu hàng quân Đổng nhưng Đế quổc Mỹ ngay lập tức nhảy
Minh trên toàn cõi Đông Dương, Thực vào xâm lược nước ta, âm mứu biến
dân Pháp lại nhảy vào xâm lược nước ta miền Nam thành thuộc địa kiểu mới của
lẩn thứ 2. Sau khi chiếm tỉnh Biên Hòa, Mỹ, Cùng với việc dựng lên chính quyển
chúng cho củng cố và mở rộng đốn Tân bù nhìn Ngô Đinh Diệm, nhằm xây
Hiệp nhằm đáp ứng yêu cầu phòng vệ và dựng bộ máy thổng trị chặt chẽ từ Trung
âm mưu giam giữ các tù nhân chính trị, ương đến địa phương, là việc khủng bố,
những người chổng đổi chế độ, thậm chí bắt bớ, giam cẩm và xây dựng hệ thống
cả những người đạo tặc, biến đổn Tân Nhà lao, trại giam khắp miển Nam Việt
Hiệp thành trại giam tù binh chiến tranh Nam. Tại Biên Hòa năm 1955, Mỹ Diệm
cùa tỉnh Biên Hòa và trại tù này tôn tại cho cải tạo, mở rộng Nhà lao Tân Hiệp
cho đến khi kết thúc cuộc kháng chiến thành một trong 6 Nhà lao lớn nhất ở
chóng Pháp.
Năm 1954, Hiệp định Giơnevơ được
Khám Chí Hoà (Sài Gòn) - Một trong 6 Nhà lao lớn
ký kết, Thực dân Pháp rút khỏi nước ta,
cùa Mỹ ở mièn Nam

4 Pages 31-40

▲back to top

4.1 Page 31

▲back to top
Nhà lao Phú Quốc -
Một trong 6 Nhà lao lớn cùa Mỹ ờ mièn Nam

4.2 Page 32

▲back to top
mien Nam (Côn đảo, Phú Quốc, Chí
Nhà lao Côn Đảo - Một trong 6 Nhà lao lớn cùa
Hòa, Thủ Đức, Phú Lợi và Tân Hiệp),
Mỹ ờ mièn Nam
với tổng diện tích 3600m2 (200m X lại chính thể Quốc giả' đổng thời tuyên
180m), để giam giữ những người Cộng truyền chủ thuyết uđả thực, bài phong,
sản, những người yêu nước và các phe diệt cộng*' rất mị dân.
phái chống đói chế độ Mỹ Ngụy.
Sở dĩ, Mỹ Ngụy cải tạo Nhà lao Tân
Để che đậy tội ác của chúng đối với dư Hiệp thành một Nhà lao lớn, bởi đây là
luận trong và ngoài nước, Mỹ Ngụy đặt một địa bàn có ý nghĩa quan trọng vể
cho Nhà lao Tân Hiệp một cái tên mới mặt quân sự, nằm án ngữ phía Đông -
là: "Trung tâm Huấn chính Biên Hòan Bắc Thị xã Biên Hòa.
với mục đích "cải tạo tư tưởng những • Phía bắc giáp quốc lộ 1K và
người ỉẩm đường lạc hướng, chống đối
Dưỡng trí viện Biên Hòa» cách
30 LỊch sử hlnh thành và phát trién di tích

4.3 Page 33

▲back to top
L Đường sát Bẳc Nam, đoạn qua Biên Hoà
2. Dưỡng trí viện Bièn Hoà

4.4 Page 34

▲back to top

4.5 Page 35

▲back to top
sân bay chiến lược Biên Hòa và Ty rất thô sơ: Rào bằng dây kẽm gai thứ nội
Công an Biên Hòa khoảng Ikm. hóa thưa thớt, trục bằng cây tươi đã hư
• Phía nam giáp đường xe lửa mụct rất ít tháp gác, không có điện thoại.
Bắc - Nam, cách sông Đổng Nai Trước tình trạng đó nếu đổi phương công
khoảng 2km.
kích Trung tâm với cách nội công ngoại
• Phía đông cách xa lộ Biên Hòa và kích thì chắc chắn ta bị thiệt hại. Ty Công
Tổng kho Long Bình khoảng 6km. chánh Biên Hòa đã xét và phòng định các
Bao quanh bảo vệ vành đai Nhà lao tổn phí về những công tác phòng thủ bẽn
còn có lực lượng dân vệ phản động ở các bỉ trên 300.000 đồng. Song đó là việc sau,
ấp, nhằm góp phần ngăn chặn tù nhân ngay bây giờ phải cấp tốc áp dụng những
chón trại. Đây cũng được xem là một địa biện pháp phòng thủ cẩn thiết trong thời
điểm trung chuyển tù nhân thuận lợi và gian bấu cử Quốc hội này. Đồng ỷ với
an toàn so với những nơi khác.
thiếu tá Quyên chánh vỏ phòng, tôi nhờ
Chính vi tầm quan trọng và lợi thế của Tình trưởng Biên Hòa cho làm liền những
Nhà lao Tân Hiệp, mà ngày 29/02/1956, công việc sau đây:
Sở nghiên cứu Pháp chế Sài Gòn đã có Làm thêm một lớp rào bằng dây chì
phúc trình gửi Tòa đại biểu Ngụy quyển gai phía ngoài (kiểu mái nhà) từ chân rào
ở Nam Phấn với nội dung:
ra 3 thước (Tỵ Công chánh đảm nhiệm).
ftTrung tâm này trỗ thành một trại Đặt đều lựu đạn gài bẫy giữ hai lớp
giam có tính cách rất quan trọng mà từ hàng rào (Trưng úy Trung tâm Huấn
trước tới nay ít ai ngờ tới, Người ta dự chính lo).
định chỗ đểgiam giữ tới 500 phạm nhânt
Quấn day chì gai chung quanh những
can phạm mà thôk không đè đến ngày nay trụ đèn bằng cây dựng gắn hàng rào
(24/02/Ĩ956) số phạm nhân thu nhận ra (Giám đốc Trung tăm đổng đảm nhiệm
trên 800 mà trong đó có hơn 600 Việt với Ty Công chảnh).
cộng, phần nhiêu là thứ đữf song chưa Đật một đường dăỵ điện thoại từ
hết, Trung tâm còn phải thâu nhận thêm Trung tâm tới Bộ tham mưu Sư đoàn dã
nữa. Thế mà công tác phòng thủ hiện giờ chiến ở cách đó hơn 1.000 thước (Tỵ Công

4.6 Page 36

▲back to top
chánh mua dày, Giám đốc Trung tâm bếp. Bên trái, từ cổng vào là phòng ngủ
lo đặt đường dăy điện thoại với sự thỏa của lính gác và nhà đèn, kế tiếp là các
thuận của giới chỉ huy sư đoàn dã chiến). trại giam được xếp thứ tự E, D. G, trại tù
Ngoài ra Tĩnh trưởng Biên hòa sẽ cho nhân nữ và sau cùng là khu nhà tắm, vệ
Trưng tâm mượn thêm vũ khí cẩn thiết. sinh, giếng nước. Bao bọc xung quanh là
Thiếu tá Quỵển sẽ can thiệp vôi Nha hai lớp kẽm gai chằng trên các trụ gỗ và
giám đốc Bảo an Nam Việt để xin cấp một hệ thỗng 9 tháp canh lớn nhỏ. Đặc
thêm binh sĩ cảnh sát...
biệt, các tháp canh 1, 3, 5, 7 được trang
Đuổi những nhà lá ngay trước cửa bị súng trung liên F5 (24 X 29), tiểu liên
Trung tâm, những nhà đó làm trở ngại Mat 49 và súng trường Mat 36. Cửa cồng
sự canh gác. Tỉnh trưởng Biên Hòa ỉo giải trại giam làm bằng thép dày, rộng 4m,
quyết những vẩn để này..!'
cao 2,4m.
Nhà lao Tần Hiệp hoàn thành việc Toàn bộ Nhà lao có 07 trại giam,
sửa chữa, nâng cẵp và mở rộng vào giữa trong đó: Trại A giam tù nhân các giáo
năm 1956. Bao gổm các hạng mục: cóng, phái và lực lượng đối lập chống Diệm và
phòng làm việc của Ban Giám đóc trại những phần tử chấp nhận học tập, cải
giam, đổn canh và kho súng đạn, các huẩn, tham gia các lớp tố Cộng do Nhà
trại giam tù nhân, hệ thống hàng rào lao tổ chức. Trại B là nơi giam giữ các tù
kẽm gai và tháp canh... Iheo thiết kế nhân từ các nơi như Nhà lao Gia Định,
chi tiết, từ cổng chính đi vào chính giữa Catina... chuyển đến chờ phân loại hổ
sân là cột cờ, sau cột cờ là đến dãy nhà sơ rồi đưa đi các trại khác, chủ yếu là đưa
làm việc của Ban Giám đóc trại giam, bộ ra Côn Đảo. Trại D, E, G, giam giữ các
phận y tế, nhân viên, phía sau là nhà ở chiến sỹ cách mạng, những đảng viên
của nhân viên Chánh Giám thị Nhà lao, cộng sản trung kiên và đồng bào yêu
tiếp đến là sân bóng chuyển. Bên phải từ nước. Trại ngoại khóa giam giữ tù nhân
cổng vào là kho súng đạn và đổn canh, nữ. Trại c là nơi ở của gia đình binh lính
kế tiếp là các trại giam được xếp thứ tự Bảo an bảo vệ Nhà lao. Mổi trại có diện
A, B, c và cuối cùng là nhà ăn và nhà tích 198m2 (33m X 6m), mái lợp tole

4.7 Page 37

▲back to top
fibro-ciment, xung quanh đóng vách đàm, vũ khí hạng nặng...
ván, nển xi măng, mỗi bên có 4 cửa sổ và Sau cuộc nổi dậy vượt ngục của gần
2 cửa ra vào ở đẩu và cuói trại. Ngoài ra
Nhà lao còn được trang bị hệ thổng điện
Sơ đồ hệ thống Nhà lao Tân Hiệp

4.8 Page 38

▲back to top
500 tù nhân chính trị ngày 02/12/1956 Trại giam tập thể được bao bọc bởi hai
tại Nhà lao Tân Hiệp, địch tăng cường lớp kẽm gai và có hai tháp canh nằm ở
cùng cổ các trại giam. Các hàng rào xung phía bắc và phía nam. Chúng giam giữ
quanh được bịt kín thêm bằng nhiều lớp tại đây nhiều loại tù nhân khác nhau,
kẽm gai và cài mìn dày đặc. Cổng xây nhưng đển nàm 1973, Mỹ Ngụy chỉ giam
dựng lại bằng bê tông cốt thép thành lô những người tù chính trị trung kiên và
cốt, hệ thống đèn chiếu sáng cực mạnh coi đây là khu xà lim biệt giam. Các trại
được lắp đặt bổn phía trại giam, điểu khác chúng chỉ giam thường phạm hay
động thêm lính Bảo an, tăng cường tuắn những tù nhân có thể mua chuộc, chiêu
tra, bảo vệ, kiểm soát tù nhân...
hôi, phục vụ việc quản lý, khai thác thông
Những năm 1959, 1960, đây là thời tm cho chúng.
điểm Ngụy quyển Sài Gòn tổ chức đàn
áp khủng bó gắt gao các chiến sĩ cách
mạng. Đặc biệt, chúng còn ban hành
Cửa phòng giam tù chính trị
đạo Luật 10/59 sát hại, bắt bớ vô số đổng
bào và chiến sĩ ta. Hệ quả của nó là các
Nhà lao ở miền Nam quá tải tù nhân. Ở
Nhà lao lần Hiệp, mỗi trại giam có diện
tích 198m2 đã phải giam từ 250 người
đến 300 người. Do đó, Mỹ Ngụy đã bắt
anh em tù nhân xây dựng thêm dãy nhà
"trại giam tập thể5' ở phía đông Nhà lao,
bên cạnh trại giam tù nhân nữ. Khu trại
giam tập thể có diện tích 9.840m2 (120m
X 82m) theo lối kiến trúc hình hộp khép
kín, mái đổ bê tông cốt thép. Mỗi phòng
có diện tích 113,46m2 (18,60m X 6,10m)
chia thành từng phòng nhỏ riêng biệt.

4.9 Page 39

▲back to top
Nhà l ao Tân Hiệp dư ớ i sự q u ản l ý c ù a Mỹ Ng ụ y
Hệ thống tổ chức quản lý Nhà
lao Tân Hiệp với Ban Giám
đốc do Nha Cảnh sát và Công an Nam
đơn vi phối hợp trong việc bó phòng,
khủng bó đàn áp tù nhân. Đó là Ty
đặc cảnh Miền Đông, văn phòng lĩnh
phần bổ nhiệm, gổm: Giám đóc Huỳnh trưởng Biên Hòa, Ty Công an Biên Hòa,
Văn Tích, Phó Giám đốc Huỳnh Công Bộ chỉ huy Sư đoàn dã chiến số 4, Bộ
Tường, Chánh giám thị Nguyễn Văn tư lệnh Quân đoàn III... Bên cạnh đó,
Huề, Giám thị trại giam Đặng Trọng địch còn tổ chức một bộ phận mật vụ,
Lịch, vãn phòng có 02 nhân viên công bí mật cài cắm bên trong các trại giam
an và 01 tài xế cho Giám đóc. Lực lượng làm nhiệm vụ thu thập thông tin, dò xét
bảo vệ Nhà lao (thời điểm 1955 - 1956) cán bộ cách mạng... nhằm phá vỡ các tó
có hai trung đội thuộc các tỉnh đoàn chức của ta trong tù, theo dõi khủng bổ
Bảo an Biên Hòa và Gia Định điểu tới cán bộ, đảng viên, ngăn chặn và đàn áp
bảo vệ. Đến giữa năm 1956, Ngụy tăng phong trào đấu tranh đổng thời gây chia
cường thêm 30 lính Bảo an, tổng cộng só rẽ nội bộ trong tù nhân.
lính ở Nhà lao Tân Hiệp là 80 tên do một Sau cuộc nổi dậy vượt ngục của
tên thượng sĩ chỉ huy và tắt cả đểu được những người tù cộng sản (02/12/1956),
trang bị vũ khí hạng nặng để canh gác. bộ máy lãnh đạo Nhà lao có nhiểu thay
Mặt khác để chổng các hoạt động binh đổi. Tên đại úy Trần Cửu Thiên từ vùng
địch vận của ta, chúng cũng luân phiên Xuân Lộc được điểu vé thay thế quản lý.
thay đổi các đơn vị và bố trí xen kẽ các Đổng thời Nha Cảnh sát Sài Gòn còn
đơn vị thuộc các địa phương khác nhau cử nhiều tên phản động tàn ác đến tra
để theo dõi khống chế lẫn nhau.
tẫn, khủng bó tù nhân. Trong sỗ đó có
Nhà lao Tân Hiệp ngoài sự điểu hành tên Mã Thành Tầm khét tiếng tàn bạo,
quản lý của Nha Công an và Cảnh sát hắn đã sát hại nhiều chiến sĩ cách mạng,
và Nha Bảo an Nam Phăn, còn có nhiều người yêu nước trong thời gian quản lý

4.10 Page 40

▲back to top
Nhà lao Tân Hiệp.
ăn sáng. Lúc 06 giờ 15 phút, chúng tập
Đối với lực lượng Bảo an luôn duy trung tù nhân trước nhà ăn để chuẩn
trì 03 trung đội đặt dưới quyển chỉ huy bị chào cờ, sau đó nghe viên Giám đốc
của viên Trưởng đổn Bảo an. Hoạt động chỉ định công việc trong ngày; Khoảng
bảo vệ theo quy luật mỗi ca gác 24 tiếng, 10 giờ khi nghe kẻng báo, tù nhân trở vể
mỗi ca có 03 lính Bảo an bố trí ở cổng nhà ăn để ăn trưa. Từ 12 giờ đến 14 giờ
ra vào, trên 09 tháp canh có 27 tên, mỗi nghỉ trUa. Khi kẻng báo thức, tù nhân
tháp 03 tên canh gác. Từ năm 1964 trở đi, tập hợp và triển khai đi làm các công
ngoài số lính Bảo an, địch còn tăng cường việc. Đến 16 giờ chiều kẻng báo nghỉ và
thêm lực lượng cảnh sát dã chiến và trong tập hợp tại nhà ăn dùng bữa tối. Vào lúc
từng lúc còn có cả các binh đội lính chủ 17 giờ 30 phút, kẻng tập trung tại sân
lực Ngụy phổi hợp bảo vệ Nhà lao. Vũ trại mình chờ lệnh làm lễ hạ cờ, xong tù
khí và trang thiết bị bố phòng được bổ nhân có thể được tham gia các môn thể
sung ngày càng tói tân và hiện đại. Đặc thao. Đến 18 giờ một hôi kẻng ba tiếng
biệt là hệ thống bãi min và đèn chiếu vang lên, tẩt cả tù nhân xếp hàng điểm
sáng quanh Nhà lao được bố trí dày đặc danh để vào trại. Từ 20 giờ đến sáng
để ngãn chặn các cuộc tấn công của lực ngày hôm sau, chúng bố trí ba tốp lính
lượng cách mạng của ta từ bên ngoài vào. Bảo an trang bị đẩy đủ vũ khí luân phiên
Sửìh hoạt thường ngày ở Nhà lao Tân đi tuần tra xung quanh hàng rào và từng
Hiệp được bó trí như sau: 05 gỉờ sáng, trại giam. Tiếng kẻng rít lên ai oán đó đã
viên Giám đốc trại giam giao viên Giám đi vào thơ của nhà văn Lý Van Sâm - tù
thị thường trực của ngày hôm đó cùng nhân bị giam giữ ở Nhà lao Tần Hiệp.
với lính Bảo an đưa 20 tù nhân đã được Bài thơ có nội dung như sau:
học qua lớp tố Cộng đến nhà bếp để nấu
'í.. Dùi sắt và kẻng sắt
cháo sáng cho tù nhân trong trại. 06 giờ
Cùng một gốc sinh ra
sáng Giám thị trực đánh kẻng báo ứiức,
Ni tấc tuy có khác
đón tù nhân ra khỏi trại giam, tiến hành
Anh em chung một nhà
điểm danh và cho tù nhân đi vệ sinh,