Viet Nam van hoa va du lich :: Books 2026

Expand document

Collapse document

Viet Nam van hoa va du lich

1 Pages 1-10

1.1 Page 1

1.2 Page 2

1.3 Page 3

1.4 Page 4

1.5 Page 5

1.6 Page 6

1.7 Page 7

1.8 Page 8

1.9 Page 9

1.10 Page 10

2 Pages 11-20

2.1 Page 11

2.2 Page 12

2.3 Page 13

2.4 Page 14

2.5 Page 15

2.6 Page 16

2.7 Page 17

2.8 Page 18

2.9 Page 19

2.10 Page 20

3 Pages 21-30

3.1 Page 21

3.2 Page 22

3.3 Page 23

3.4 Page 24

3.5 Page 25

3.6 Page 26

3.7 Page 27

3.8 Page 28

3.9 Page 29

3.10 Page 30

4 Pages 31-40

4.1 Page 31

4.2 Page 32

4.3 Page 33

4.4 Page 34

4.5 Page 35

4.6 Page 36

4.7 Page 37

4.8 Page 38

4.9 Page 39

Viet Nam van hoa va du lich

1 Pages 1-10

▲back to top

1.1 Page 1

▲back to top

1.2 Page 2

▲back to top

VIT NAM VuN HÓA VÀ DU LCH

Tr²n M°nh ThÝäng biên so°n

NguyÆn Minh TiÄn hiÇu õính

Phát hành theo thÏa thu¶n giáa Công ty V·n hóa HÝãng

Trang và tác gi®. Nghiêm c³m mÑi sâ sao chép, trích dÌch ho¼c

in l°i mà không có sâ cho phép b¸ng v·n b®n cÚa chúng tôi.

GPXB sÔ 317-96/XB-QLXB

TNKHXB sÔ: 29/XBYH

In ³n và phát hành t°i Nhà sách Quang Bình

416 NguyÆn ThÌ Minh Khai, P5, Q3, TP HCM ViÇt Nam

Published by arrangement between Huong Trang Cultural

Company Ltd. and the author.

by any means without prior written permission from the

publisher.

1.3 Page 3

▲back to top

VIT NAM

VuN HÓA VÀ DU LCH

TRpN MnNH TH¢NG

1.4 Page 4

▲back to top

TRpN MnNH TH¢NG biên so°n

NGUYN MINH TIN hiÇu õính

VIT NAM

VuN HÓA VÀ DU LCH

NHÀ XUqT BlN THÔNG TqN

HÀ NI

VIT NAM

VuN HÓA VÀ DU LCH

Nhà xu³t b®n Thông T³n

1.5 Page 5

▲back to top

1.6 Page 6

▲back to top

L¢I NHÀ XUqT BlN

ViÇt Nam là càa ngõ thông ra vùng ôông Nam Á. ViÇt Nam

là m×t quÔc gia có hàng ngàn n·m v·n hiÄn våi bao danh lam

th¹ng c®nh, di tích lÌch sà, v·n hóa r×ng dài kh¹p õ³t nÝåc. Cha

ông ta õã õÅ l°i trên nÝåc non này biÄt bao thành quách, õÃn

õài, chùa chiÃn, miÄu m°o..., låp nÑ nÔi tiÄp låp kia. C® õ³t nÝåc

là m×t b®o tàng lÌch sà, v·n hóa cÚa 54 dân t×c cùng chung lÝng

õ³u c¶t xây dâng nên õ³t nÝåc này.

ViÇt Nam, õ³t nÝåc giàu tiÃm n·ng du lÌch. Ngày nay trong

xu thÄ toàn c²u hóa kinh tÄ, chúng ta õang tÞng bÝåc h×i nh¶p

våi khu vâc và thÄ giåi trên nhiÃu lËnh vâc, trong õó du lÌch våi

tÝ cách là m×t ngành “công nghiÇp xanh” õóng vai trò hÄt sßc

quan trÑng. Nó vÞa là m×t ngành kinh tÄ mÛi nhÑn, vÞa õ®m

õÝãng chßc n·ng thông tin, tuyên truyÃn, trong mÔi quan hÇ

giao lÝu v·n hóa.

ôÅ góp ph²n qu®ng bá nÃn v·n hóa và tiÃm n·ng du lÌch ViÇt

Nam, Nhà xu³t b®n Thông T³n cho ra m¹t b°n õÑc cuÔn “ViÇt

Nam V·n hóa và Du lÌch” cÚa so°n gi® Tr²n M°nh ThÝäng. Våi

non m×t nghìn trang sách, tÞ nhiÃu nguÓn tÝ liÇu phong phú,

so°n gi® giåi thiÇu våi b°n õÑc m×t bßc tranh toàn c®nh vÃ nÃn

v·n hóa õa d°ng và lâu õäi cÚa dân t×c ViÇt Nam tÞ õÌa lý, danh

lam th¹ng c®nh, di tích lÌch sà v·n hóa õÄn lÆ h×i, phong tÜc, t¶p

quán... cÚa 64 tÊnh thành trên c® nÝåc. Hy vÑng cuÔn sách sÀ là

m×t c´m nang quý cho b°n õÑc trong và ngoài nÝåc muÔn tìm

hiÅu vÃ v·n hóa và du lÌch ViÇt Nam.

Xin trân trÑng giåi thiÇu cùng b°n õÑc.

NHÀ XUqT BlN THÔNG TqN

1.7 Page 7

▲back to top

PHpN I

LÃNH TH VIT NAM

I. NHNG CON S ôÁNG NH£

_ DiÇn tích õ³t liÃn: 331.689 km2

_ Lãnh h®i: R×ng 12 h®i lý, tính tÞ õÝäng cã sæ

_ Vùng õ¼c quyÃn kinh tÄ: R×ng 200 h®i lý, tính tÞ õÝäng cã

sæ

_ ThÃm lÜc õÌa: 700.000 km2 (kÅ c® hai qu²n õ®o: Hoàng Sa

và TrÝäng Sa)

_ TÑa õ× õ³t liÃn: Kinh tuyÄn : 102008’ õÄn 109028’ ôông

VË tuyÄn : 8027’ õÄn 23023’ B¹c

_ Dân sÔ: trên 81 triÇu ngÝäi

_ Dân t×c: 54 dân t×c, trong õó dân t×c ViÇt (Kinh) chiÄm

90%, 10% còn l°i là dân sÔ cÚa 53 dân t×c.

II. V TRÍ ôA LÝ

NÝåc C×ng hòa Xã h×i ChÚ nghËa ViÇt Nam thu×c phía ôông

bán õ®o ôông DÝãng, n¸m æ trung tâm khu vâc ôông Nam Á,

phía B¹c giáp nÝåc C×ng hòa Nhân dân Trung Hoa, phía Tây giáp

C×ng hòa Dân chÚ Nhân dân Lào và VÝãng quÔc Campuchia,

phía ôông, Nam và Tây Nam giáp biÅn ôông.

ViÇt Nam vÞa g¹n liÃn våi lÜc õÌa châu Á, vÞa nÔi liÃn våi

biÅn ôông, con õÝäng õi ra Thái Bình DÝãng và qn ô× DÝãng.

ViÇt Nam l°i æ ngã tÝ õÝäng hàng không và hàng h®i quÔc tÄ tÞ

B¹c xuÔng Nam và tÞ ôông sang Tây, nÔi liÃn châu Á våi châu

ô°i DÝãng, Thái Bình DÝãng våi qn ô× DÝãng.

Trong tÝãng lai không xa sÀ có tuyÄn õÝäng s¹t, õÝäng b×

xuyên Á nÔi liÃn våi các nÝåc chung quanh.

1.8 Page 8

▲back to top

ôA HÌNH

D®i õ³t ViÇt Nam có d°ng cong hình chá S, r×ng hai õ²u, giáa

thót l°i, tÞ õiÅm câc B¹c æ vË õ× 23023’ B¹c t°i xã LÛng Cú, trên

cao nguyên ôÓng V·n, huyÇn ôÓng V·n, Hà Giang, õÄn õiÅm

câc Nam trên õ³t liÃn æ vË õ× 8027’ B¹c t°i xóm MÛi, xã R°ch

Tàu, huyÇn NgÑc HiÅn (N·m C·n) Cà Mau, kéo dài 15 vË tuyÄn.

ChiÃu ngang ph²n õ³t liÃn tÞ õiÅm câc Tây æ kinh õ× 102008’

ôông n¸m trên õÊnh núi æ khu vâc ngã ba biên giåi ViÇt Nam

- Lào - Trung QuÔc, thu×c xã A Pa Ch®i, huyÇn MÝäng Tè, Lai

Châu, õÄn õiÅm câc ôông trên õ³t liÃn æ kinh õ× 109028’ ôông

t°i mÛi ôôi trên bán õ®o Hòn GÔm, huyÇn V°n Ninh, Khánh

Hòa, n¸m trÑn trong múi giä thß 7 GMT.

Kho®ng cách chiÃu ngang tÞ biên giåi phía ôông (không kÅ

thÃm lÜc õÌa) nãi r×ng nh³t æ B¹c b× là 600 km, Nam B× là 400

km, nãi hÁp nh³t æ Qu®ng Bình 50 km.

III. ôA HÌNH

Sâ khác nhau vÃ õÌa hình giáa các khu vâc thÅ hiÇn æ c³u

trúc õÌa hình và các d°ng õÌa hình chÚ yÄu:

1. RNG NÚI

Núi

Các hÇ núi chính: Sâ hình thành và phát triÅn lãnh thÕ lâu

dài và phßc t°p õã t°o cho ViÇt Nam m×t hoàn c®nh tâ nhiên

khá õ×c õáo. Ba ph²n tÝ diÇn tích õ³t liÃn là õÓi núi, nhÝng là

õÓi núi th³p, trÞ m×t vài vùng õÓng b¸ng, châu thÕ r×ng lån, õâu

õâu cÛng nhìn th³y c®nh núi rÞng trùng õiÇp. ô¼c biÇt dÑc miÃn

Trung, rÞng núi và õÓng b¸ng xen kÀ nhau.

ô× cao õÌa hình dÝåi 1.000 m (so våi mâc nÝåc biÅn) chiÄm

85%. Núi cao trên 2000 m chÊ chiÄm kho®ng 1%. Trong sÔ nháng

õÊnh núi cao cÚa ViÇt Nam có õÊnh Phanxip·ng thu×c dãy Hoàng

Liên Sãn (Lào Cai) cao nh³t là 3.143 m.

ViÇt Nam có 4 vùng núi chính, mÖi vùng mang õ¼c õiÅm riêng:

1.9 Page 9

▲back to top

LÃNH TH VIT NAM

Vùng núi ôông B¹c: kéo dài tÞ thung lÛng sông HÓng ra õÄn

vÌnh B¹c B×, trong õó có nhiÃu danh lam th¹ng c®nh, nháng

hang õ×ng ké thú nhÝ õ×ng Tam Thanh, NhÌ Thanh (L°ng Sãn),

hang P¹c Bó, NgÝäm Ngao, thác B®n GiÔc (Cao B¸ng), hÓ Ba BÅ

(B¹c K°n), núi Yên Tà, VÌnh H° Long våi nháng hang õ×ng nÕi

tiÄng: õ×ng Thiên Cung, hang ô²u GÖ, hang Trinh Ná... (Qu®ng

Ninh). Vùng núi ôông B¹c có õÊnh Tây Côn LËnh cao nh³t là

2.431 m.

Vùng núi Tây B¹c: tÞ biên giåi phía B¹c giáp Trung QuÔc tåi

miÃn Tây cÚa d®i õ³t miÃn Trung. ôây là vùng núi cao hùng vË

nh³t nÝåc, có Sa Pa (Lào Cai) æ õ× cao 1.500 m so våi m¼t nÝåc

biÅn quanh n·m mát m¿, có ôiÇn Biên PhÚ di tích lÌch sà “ch³n

õ×ng õÌa c²u”, có õÊnh Ph·ngxip·ng cao 3.143 m, nãi sinh sÔng

cÚa các dân t×c anh em Thái, MÝäng, Dao.

Vùng núi TrÝäng Sãn B¹c: là hÇ núi gÓm các dãy núi song

song và so le ch°y theo hÝång Tây B¹c - ôông Nam, kéo dài tÞ

miÃn Tây Thanh Hóa õÄn t¶n cùng là dãy B°ch Mã õâm ra biÅn

æ vË tuyÄn 160 B¹c. Khác våi õÌa hình núi Tây B¹c, th³p d²n

vÃ phía ôông Nam, õÌa hình TrÝäng Sãn dâng cao, t°o nên hai

sÝän không õÔi xßng, sÝän ôông õÕ dÔc xuÔng õÓng b¸ng ven

biÅn. Trong vùng núi TrÝäng Sãn B¹c có nhiÃu c®nh quan ké thú

nhÝ õ×ng Phong Nha - K¿ Bàng, di s®n tâ nhiên thÄ giåi, có õèo

Ngang mì lÇ, có õèo H®i Vân hùng vË... ô¼c biÇt õây là õo°n õ²u

cÚa õÝäng mòn HÓ Chí Minh nÕi tiÄng trong cu×c kháng chiÄn

chÔng Mì cßu nÝåc.

Vùng núi TrÝäng Sãn Nam: n¸m æ phía Tây các tÊnh Nam

Trung B×. Sau nháng dãy núi õÓ s× là m×t vùng Tây Nguyên

r×ng lån. TrÝäng Sãn Nam là m×t khÔi núi và cao nguyên. ôÌa

hình núi õÕ dÓn vÃ phía ôông, t°o nên bä biÅn chênh vênh, sÝän

dÔc õßng. Phía Tây là cao nguyên õ³t bazan, õÌa hình tÝãng õÔi

b¸ng phºng có õ× cao tÞ 500 - 1000m. ôây là vùng õ³t còn chßa

õâng bao õiÃu bí ´n vÃ cu×c sÔng cÚa các dân t×c ít ngÝäi Ba Na,

Xã ô·ng, Mã Nông, Ê ôê, Vân KiÃu, Cã Ho... và còn có bao õ×ng

1.10 Page 10

▲back to top

ôA HÌNH

thâc v¶t quý hiÄm õÄn nay chÝa biÄt hÄt õÝèc. T°i õây còn có ôà

L°t, thành phÔ trên cao nguyên, õÝèc xây dâng cách nay tròn

110 n·m, m×t nãi nghÊ mát, an dÝçng, du lÌch lý tÝæng.

RÞng

RÞng và õ³t rÞng ViÇt Nam chiÄm kho®ng 50% diÇn tích là

nãi h×i tÜ nhiÃu loài thâc v¶t, õ×ng v¶t cÚa vùng ôông Nam Á

và thÄ giåi, trong õó có nhiÃu loài õ×ng v¶t quý hiÄm õã õÝèc ghi

vào sách õÏ và có nhiÃu lo°i gÖ quý nhÝ lát hoa, õinh, lim, sÄn,

táu, pãmu... Ngoài gÖ, rÞng ViÇt Nam có nhiÃu õ¼c s®n có giá trÌ

xu³t kh´u: cánh kiÄn õÏ, nhâa thông, hÓi, tr´u, quÄ...

RÞng ViÇt Nam có nhiÃu khu rÞng quÔc gia õÝèc b®o vÇ

nghiêm ng¼t, nãi õây còn là nháng khu du lÌch sinh thái bÃn

váng nhÝ: vÝän quÔc gia Cúc PhÝãng (Ninh Bình), rÞng Ba Vì

(Hà Tây), rÞng Cát Bà (H®i Phòng), rÞng Pù Mát, VÛ Quang (Hà

TËnh), rÞng Cát Tiên (ôÓng Nai), rÞng Côn ô®o, rÞng ng¶p m¼n

B°c Liêu, Cà Mau...

DÝåi lòng õ³t rÞng có nhiÃu khoáng s®n quí nhÝ thiÄc,

kÀm, bô xít, b°c, vàng, ·ngtimoan, õá quý, than õá, d²u mÏ,

khí õÔt... ô¼c biÇt nguÓn nÝåc khoáng r³t phong phú, h²u nhÝ

nãi nào cÛng có, nhÝ suÔi khoáng Quang Hanh (Qu®ng Ninh),

nÝåc khoáng Kim Bôi (Hòa Bình), nÝåc khoáng Bang (Qu®ng

Bình), nÝåc khoáng Th°ch Bích (Qu®ng Ngãi), suÔi khoáng H×i

Vân (Bình ôÌnh), VËnh H®o (Bình Thu¶n), DÜc Mì (Nha Trang,

Khánh Hòa)...

2. ôNG BvNG

NÝåc ta có hai õÓng b¸ng lån: õÓng b¸ng châu thÕ sông HÓng

và õÓng b¸ng châu thÕ sông Càu Long.

ôÓng b¸ng châu thÕ sông HÓng (còn gÑi là õÓng b¸ng B¹c B×),

r×ng kho®ng 15.000 km2, õÝèc hai con sông HÓng và sông Thái

Bình bÓi õ¹p phù sa. ôây là cái nôi, õÌa bàn cÝ trú cÚa ngÝäi ViÇt

tÞ thuæ dâng nÝåc. NÃn v·n minh lúa nÝåc õÝèc t°o ra tÞ vùng

õÓng b¸ng này.

2 Pages 11-20

▲back to top

2.1 Page 11

▲back to top

LÃNH TH VIT NAM

ôÓng b¸ng châu thÕ sông Càu Long (còn gÑi õÓng b¸ng Nam

B×) r×ng kho®ng 36.000 km2, hãn g³p õôi õÓng b¸ng sông HÓng.

ôây là vùng õ³t phì nhiêu, õiÃu kiÇn khí h¶u thu¶n lèi, là vâa

lúa lån nh³t nÝåc, h¸ng n·m xu³t kh´u g°o nhiÃu nh³t cÚa ViÇt

Nam.

ôÓng b¸ng ven biÅn miÃn Trung hÁp chiÃu ngang, bÌ chia c¹t

thành nhiÃu cánh õÓng nhÏ. ôÓng b¸ng miÃn Trung chia làm 3

d®i: sát biÅn là cÓn cát, õ²m phá, giáa là vùng th³p trÛng, d®i

trong cùng õÝèc bÓi tÜ thành õÓng b¸ng. Trong sâ hình thành

õÓng b¸ng æ õây, biÅn õóng vai trò quan trÑng, nên õ³t chua

m¼n, l°i g¼p khí h¶u kh¹c nghiÇt lÜt l×i, h°n hán triÃn miên nên

n·ng su³t lúa không cao.

3. TRUNG DU

N¸m chuyÅn tiÄp giáa õÓng b¸ng, và miÃn núi là các õÓi b¸ng

có õ× cao dÝåi 300 m, õ× c¹t x¿ giáa các qu® õÓi trung bình 50

- 60 m, tÔi õa là 100 m. Càng g²n õÓng b¸ng õÓi càng th³p, thu

nhÏ, thung lÛng mæ r×ng. D®i õÓi trung du r×ng nh³t n¸m æ rìa

õÓng b¸ng B¹c B× và thu hÁp æ rìa õÓng b¸ng duyên h®i miÃn

Trung.

4. SÔNG NGÒI

Trên lãnh thÕ ViÇt Nam có hàng nghìn con sông lån nhÏ. DÑc

bä biÅn cß kho®ng 20 km l°i có m×t càa sông, do õó hÇ thÔng

giao thông thÚy khá thu¶n lèi. Hai hÇ thÔng sông quan trÑng là

hÇ thÔng sông HÓng (miÃn B¹c) dài 500 km våi nhiÃu phÜ lÝu,

và hÇ thÔng sông Càu Long (miÃn Nam) dài 220 km, chia thành

2 nhóm sông: TiÃn Giang và H¶u Giang õÕ ra biÅn ôông qua 9

càa sông.

H²u hÄt các con sông ViÇt Nam chÚ yÄu ch®y theo hÝång Tây

B¹c - ôông Nam. Tuy v¶y vµn có m×t sÔ sông ch®y theo hÝång

vòng cung, uÔn dòng theo các cánh cung cÚa núi, nhÝ sông C²u,

sông ThÝãng, sông LÜc Nam...

2.2 Page 12

▲back to top

ôA HÌNH

Sông ngòi ViÇt Nam có tÕng lÝèng ch®y dÓi dào nhÝng không

õÓng õÃu trong n·m, giáa mùa mÝa và mùa khô. LÝèng nÝåc

trong mùa mÝa chiÄm 70-80% lÝèng nÝåc c® n·m. HÇ thÔng sông

HÓng h¸ng n·m õÕ ra biÅn kho®ng 122 të m3 nÝåc. TÕng lÝèng

nÝåc õÕ ra biÅn h¸ng n·m cÚa hÇ thÔng sông Càu Long kho®ng

1.400 të m3. Sông ngòi nÝåc ta mang nhiÃu phù sa. Trong õó các

con sông miÃn B¹c có lÝèng phù sa trong nÝåc cao hãn các con

sông miÃn Nam. ô¼c biÇt là sông HÓng có lÝèng phù sa lån nh³t

(trung bình kho®ng 1000 gr/m3). Vào mùa lÛ, lÝèng phù sa có

thÅ lên tåi 10.000 gr/m3 nÝåc.

5. BIN VÀ B¢ BIN

Bä biÅn

Bä biÅn ViÇt Nam dài 3.260 km, c® ba phía ôông, Nam và

Tây Nam õÃu hÝång ra biÅn ôông (m×t b× ph¶n cÚa Thái Bình

DÝãng). BiÅn ViÇt Nam có diÇn tích r×ng g³p nhiÃu l²n so våi

diÇn tích õ³t liÃn.

Bä biÅn ViÇt Nam có nhiÃu bãi biÅn õÁp nhÝ: Trà CÕ, ôÓ

Sãn, ôÓng Châu, S²m Sãn, Càa Lò, Lý Hòa, Càa Tùng, Thu¶n

An, Non NÝåc, Mì Khê, V·n Phong, Nha Trang, VÛng Tàu, Hà

Tiên... Có nãi núi ·n lan ra biÅn t°o thành v¿ õÁp ké thú, nhÝ

vÌnh H° Long õã õÝèc UNESCO ghi vào danh sách Di s®n tâ

nhiên cÚa thÄ giåi.

Do õiÃu kiÇn tâ nhiên õ×c õáo, bä biÅn ViÇt Nam có nhiÃu

h®i c®ng quan trÑng nhÝ: Càa Ông, H®i Phòng, ôà N»ng, Quy

Nhãn, Cam Ranh, Sài Gòn, VÛng Tàu...

Vùng biÅn

BiÅn ViÇt Nam là vùng biÅn nóng quanh n·m, nhiÇt õ× nÝåc

trên m¼t bao giä cÛng cao hãn nhiÇt õ× không khí. NhiÇt õ× nÝåc

mùa hè æ biÅn B¹c là 250C, mùa õông là 210C, æ miÃn Trung mùa

2.3 Page 13

▲back to top

LÃNH TH VIT NAM

hè là 280C mùa õông là 250C, æ miÃn Nam là 290 C và 270C. ô×

m¼n trung bình nÝåc biÅn ôông là 340 C, vÃ mùa mÝa õ× m¼n

gi®m xuÔng còn 320C, õÄn mùa khô t·ng lên 350 C.

Trong vùng bä biÅn ViÇt Nam có hai dòng h®i lÝu lån: m×t

h®i lÝu hÝång ôông B¹c - Tây Nam, phát triÅn m°nh vào mùa

õông, và m×t h®i lÝu hÝång Tây Nam - ôông B¹c, ho°t õ×ng

trong mùa hè. C® hai dòng h®i lÝu õó hèp thành m×t vòng tròn

thÔng nh³t.

BiÅn ViÇt Nam có chÄ õ× thÚy triÃu khá phßc t°p. Nháng

vùng tÞ bä biÅn Móng Cái - Qu®ng Bình, ôà N»ng - mÛi Kê Gà

(Bình Thu¶n), mÛi Cà Mau - Hà Tiên, õÃu có chÄ õ× nh¶t triÃu.

Các õo°n bä biÅn còn l°i có chÄ õ× bán nh¶t triÃu.

ô®o

BiÅn ViÇt Nam còn có vùng thÃm lÜc õÌa r×ng lån våi kho®ng

4.000 õ®o lån nhÏ. ChÊ riêng vÌnh B¹c B× õã chiÄm ph²n lån sÔ

õ®o và t¶p trung chÚ yÄu æ vÌnh H° Long, Bái Tà Long. Các õ®o

lån là Cát Bà, Cát H®i, Cô Tô, B°ch Long VË, Hòn Mê, CÓn CÏ,

Cù Lao Chàm, Hòn Tre, Phú Quý, Phú QuÔc, ThÕ Chu, Côn Sãn...

Giáa vùng biÅn ViÇt Nam còn có hai qu²n õ®o Hoàng Sa và

TrÝäng Sa. Qu²n õ®o Hoàng Sa thu×c thành phÔ ôà N»ng, gÓm

hãn 30 õ®o õá, cÓn cát san hô, bãi õá ng²m r®i rác trên m×t vùng

biÅn r×ng kho®ng 15.000 km2.

Cách Hoàng Sa kho®ng 240 h®i lý1 vÃ phía Nam là qu²n

õ®o TrÝäng Sa thu×c tÊnh Khánh Hòa, gÓm 100 õ®o nhÏ, bãi õá

ng²m, bãi san hô, n¸m r®i rác trên m×t vùng biÅn r×ng kho®ng

18.000 km2.

Cách VÛng Tàu 98 h®i lý là Côn ô®o gÓm 14 hòn õ®o lån nhÏ.

DÝåi thäi thÔng trÌ cÚa thâc dân Pháp và Mì ngÜy, Côn ô®o là

õÌa ngÜc tr²n gian, nãi bÑn thâc dân õÄ quÔc giam c²m, tra t³n,

giÄt chóc dã man nhiÃu chiÄn sË c×ng s®n và ngÝäi dân ViÇt Nam

yêu nÝåc.

1 M×t h®i lý tÝãng õÝãng tÝãng 1.852 mét

2.4 Page 14

▲back to top

IV. KHÍ HtU

KHÍ HtU

ViÇt Nam n¸m trong vùng khí h¶u nhiÇt õåi gió mùa, l°i æ

nàa c²u B¹c, thiên vÃ chí tuyÄn hãn là phía xích õ°o. VÌ trí õó

t°o cho ViÇt Nam có m×t nhiÇt õ× cao. NhiÇt õ× trung bình c®

n·m là tÞ 220C õÄn 270C. H¸ng n·m có kho®ng 100 ngày mÝa,

lÝèng mÝa trung bình tÞ 1.500 õÄn 2.000 mm. ô× ´m không khí

khá cao, kho®ng 80%. Trên diÇn tích ViÇt Nam, mÖi n·m õÝèc

nh¶n chÞng 600 të t³n nÝåc mÝa, tÝãng õÝãng kho®ng 20.000

t³n trên m×t hécta, t¶p trung ph²n lån vào mùa mÝa.

M×t sÔ nãi g²n chí tuyÄn ho¼c vùng núi cao (nhÝ Sa Pa, ôà

L°t...), khí h¶u có tính ch³t ôn õåi. ViÇt Nam có n¹ng suÔt 4 mùa.

SÔ giä n¹ng kho®ng tÞ 1.500 - 2.000 giä. Bßc x° nhiÇt trung bình

n·m 100 Kcal/cm2. Mùa hè sÔ giä n¹ng kho®ng 200 giä/tháng,

mùa õông kho®ng 70 giä/tháng.

Khí h¶u ViÇt Nam våi lÝèng ´m lån cùng nhiÇt õ× cao, õó

chính là õiÃu kiÇn thu¶n lèi cho cây cÔi sinh trÝæng, õâm hoa

kÄt trái.

ChÄ õ× gió mùa õã làm cho tính ch³t nhiÇt õåi ´m cÚa thiên

nhiên ViÇt Nam thay õÕi. Khí h¶u ViÇt Nam có hai mùa rõ rÇt,

mùa khô rét (tÞ tháng 11 õÄn tháng 4 n·m sau) và mùa mÝa

nóng (tÞ tháng 5 õÄn tháng 10). NhiÇt õ× thay õÕi theo mùa rõ

rÇt, õ¼c biÇt là các tÊnh phía B¹c, nhiÇt õ× chênh nhau giáa các

mùa là 120C. Các tÊnh phía Nam sâ chênh lÇch nhiÇt õ× giáa các

mùa chÊ vào kho®ng 30C.

Nhìn chung, khí h¶u ViÇt Nam vµn có sâ thay õÕi 4 mùa:

xuân, h°, thu, õông, õ¼c biÇt æ các tÊnh miÃn B¹c.

ViÇt Nam chÌu tác õ×ng m°nh cÚa gió mùa ôông B¹c nên

nhiÇt õ× trung bình th³p hãn so våi các nÝåc khác æ châu Á cùng

vË õ×, mùa õông l°nh hãn và mùa h° cÛng ít nóng hãn.

2.5 Page 15

▲back to top

LÃNH TH VIT NAM

Våi sâ phßc t°p cÚa õÌa hình, l°i do ®nh hÝæng gió mùa, nên

khí h¶u ViÇt Nam luôn luôn thay õÕi trong n·m, giáa n·m này

våi n·m khác và giáa nãi này våi nãi khác (tÞ B¹c vô Nam, tÞ

th³p lên cao).

Khí h¶u ViÇt Nam cÛng thÝäng t°o ra nháng b³t lèi vÃ thäi

tiÄt nhÝ gió bão, lÜt l×i (mÖi n·m trung bình có tåi 6-10 cãn bão

lån nhÏ), h°n hán... thÝäng xuyên x®y ra.

V. TÀI NGUYÊN

TÀI NGUYÊN RNG VÀ ôqT RNG

Cách nay nàa thÄ kë, nÝåc ta còn r³t giàu tài nguyên rÞng.

RÞng ViÇt Nam có nhiÃu lo°i gÖ quý: õinh, lim, sÄn, táu, c´m

lai, gÜ, tr¹c, pãmu... VÃ thâc v¶t b¶c cao có tåi 12.000 loài. Cây

dÝèc liÇu có tåi 1.500 loài, trong õó có nháng lo°i dÝèc liÇu quý,

nhÝ cây x° õen. Các lâm s®n khác nhÝ n³m hÝãng, m×c nhË, m¶t

ong... VÃ õ×ng v¶t, ViÇt Nam có trên 1.000 loài chim, 300 loài

thú. Ngoài nháng loài thú thÝäng g¼p nhÝ g³u, khÊ, hÝãu, nai,

sãn dÝãng, còn có nháng loài quý hiÄm: tê giác m×t sÞng, hÕ, voi,

bò rÞng, sao la, công, trË, gà lôi õÏ... rÞng ViÇt Nam có kho®ng

300 loài bò sát và Äch nhái và vô sÔ loài côn trùng.

NhÝng hiÇn nay, tài nguyên rÞng ViÇt Nam bÌ c°n kiÇt. Theo

thÔng kê n·m 1993, trong tÕng diÇn tích lâm nghiÇp 20 triÇu

hécta, chÊ có 9 triÇu hécta õ³t có rÞng, còn 11 triÇu héc ta là õ³t

trÔng õÓi trÑc. ô× che phÚ rÞng tính chung toàn quÔc là 29%.

Tài nguyên rÞng ViÇt Nam chÚ yÄu rÞng cây lá r×ng (4,2 triÇu

ha) nhÝng trong õó diÇn tích rÞng giàu và rÞng trung bình còn

r³t ít, diÇn tích rÞng nghèo1 và diÇn tích rÞng phÜc hÓi chiÄm

g²n 68%. Ngoài ra còn có hãn 900.000 ha rÞng tre nßa và rÞng

hÖn giao tre nßa. Trên vùng núi cao có rÞng gÖ lá kim. Ven biÅn

có rÞng ng¶p m¼n (g²n 10.000 ha). RÞng phòng h× có diÇn tích

2,8 triÇu ha.

2.6 Page 16

▲back to top

TÀI NGUYÊN

NÝåc ta còn có m×t hÇ thÔng rÞng õ¼c dÜng. ôó là các vÝän

quÔc gia nhÝ: Cúc PhÝãng, Ba Vì, Ba BÅ, VÛ Quang, B°ch Mã,

Cát Tiên...

RÞng ViÇt Nam hiÇn không nháng bÌ c°n kiÇt mà diÇn tích

ngày càng bÌ thu hÁp, nh³t là rÞng nguyên sinh. NhiÃu õ×ng v¶t,

thâc v¶t quý hiÄm õang bÌ khai thác s·n b¹n bÞa bãi nên nhiÃu

loài thú quý õang õßng trÝåc nguy cã bÌ diÇt chÚng, các lo°i gÖ

quý ngày càng hiÄm.

THY SlN

NÝåc ta có bä biÅn dài 3.260 km, vùng õ¼c quyÃn kinh tÄ r×ng

kho®ng 1 triÇu km2. DiÇn tích m¼t nÝåc kÅ c® nÝåc ngÑt, nÝåc

lè, nÝåc m¼n là nguÓn tài nguyên phong phú vÃ thÚy s®n, trong

õó có nhiÃu loài quý hiÄm.

Riêng vùng biÅn ViÇt Nam nguÓn lèi thÚy s®n hÄt sßc dÓi

dào. Các vùng biÅn ven bä, các dòng h®i lÝu, các vùng nÝåc triÃu

mang theo các phù du sinh v¶t tåi, làm thßc ·n cho các loài cá

tôm... DÑc bä biÅn nÝåc ta l°i có nhiÃu càa sông õÕ phù sa ra

biÅn, õó là nháng nãi t¶p trung nhiÃu tôm cá.

Vùng biÅn ViÇt Nam có trá lÝèng h®i s®n kho®ng 3,0 - 3,5

triÇu t³n. BiÅn nÝåc ta có 6.845 loài õ×ng v¶t, trong õó có 2.038

loài cá. Các loài cá có giá trÌ kinh tÄ cao nhÝ: chim, thu, nÜ, õé,

ngÞ, b°c má... có kho®ng 100 loài. VÃ cá biÅn ViÇt Nam có õÚ ba

lo°i: cá nÕi, cá t²ng giáa và cá õáy, nhÝng nhiÃu hãn c® là cá nÕi

chiÄm 63% tÕng s®n lÝèng cá biÅn. BiÅn nÝåc ta có tåi 1.647 loài

giáp xác, trong õó có kho®ng 75 loài tôm, 300 loài cua, 300 loài

trai Ôc, 7 loài mâc... Có nháng loài có giá trÌ xu³t kh´u cao nhÝ

tôm he, tôm hùm, tôm rÓng... NhuyÆn thÅ có hãn 2.500 loài, rong

biÅn có kho®ng 653 loài. Ngoài ra còn có nhiÃu lo°i õ¼c s®n: h®i

sâm, bào ngÝ, sò, õiÇp...

DÑc bä biÅn ViÇt Nam có nháng bãi triÃu, õ²m phá, các rÞng

ng¶p m¼n. ôó là nháng khu vâc thu¶n lèi cho nuôi trÓng thÚy

s®n nÝåc lè.

2.7 Page 17

▲back to top

LÃNH TH VIT NAM

ViÇt Nam l°i có nhiÃu sông, suÔi, kênh r°ch, ao hÓ, õ²m,

phá... là nháng nãi nuôi th® cá, tôm nÝåc ngÑt r³t thu¶n lèi. C®

nÝåc õã sà dÜng 350.000 ha diÇn tích m¼t nÝåc õÅ nuôi trÓng

thÚy s®n, trong õó Cà Mau chiÄm 38% diÇn tích.

ôÅ viÇc õánh b¹t h®i s®n có hiÇu qu®, n·ng su³t cao, nhiÃu

õÌa phÝãng ngÝ dân õã õóng nhiÃu tàu thuyÃn lån õÅ õánh b¹t

xa bä, õã mang l°i hiÇu qu® kinh tÄ lån. H¸ng n·m nÝåc ta xu³t

kh´u m×t khÔi lÝèng thÚy s®n lån sang thÌ trÝäng EU, õ¼c biÇt

là Mì.

KHOÁNG SlN

a. Nhiên liÇu

Khoáng s®n nhiên liÇu quan trÑng æ nÝåc ta là than và d²u

khí.

Than có nhiÃu lo°i, và có æ nhiÃu nãi våi trá lÝèng lån, chÚ

yÄu t¶p trung nhiÃu æ vùng núi ôông B¹c, Qu®ng Ninh våi trá

lÝèng dâ báo 6 të t³n, ph²n lån là than g²y (antraxít) có ch³t

lÝèng tÔt. Các mÏ than khác gÓm c® than g²y, than mç và than

nâu, våi trá lÝèng trung bình chÊ tÞ 10-100 triÇu t³n và õã õÝèc

õÝa vào khai thác nhÝ mÏ than Ph³n MÆ (Thái Nguyên), Nông

Sãn (Qu®ng Nam), Na DÝãng (L°ng Sãn). Ngoài ra æ vùng õÓng

b¸ng B¹c B× và Nam B× còn có mÏ than bùn våi trá lÝèng lån,

õã õÝèc các nhà õÌa ch³t phát hiÇn.

D²u khí æ nÝåc ta có nhiÃu æ thÃm lÜc õÌa, õ¼c biÇt vùng thÃm

lÜc õÌa Nam B× có trá lÝèng khá lån, õÄn nay õã khai thác õÝèc

hàng tr·m triÇu t³n d²u thô. ô¼c biÇt nhiÃu nãi có mÏ khí õÔt.

b. Kim lo°i

_ Bôxít: mÏ bôxít có æ nhiÃu nãi. Riêng æ Cao B¸ng - L°ng Sãn

trá lÝèng kho®ng 30 triÇu t³n. ¤ Tây Nguyên, bôxít t¶p trung

thành nháng mÏ lån, tÕng trá lÝèng lên tåi hàng të t³n.

_ S¹t: có æ Th°ch Khê (Hà TËnh), Yên Bái, Thái Nguyên cÛng

õÃu có và õã õi vào khai thác.

2.8 Page 18

▲back to top

TÀI NGUYÊN

_ Crôm: có æ CÕ ôÌnh (Thanh Hóa) våi trá lÝèng 10 triÇu t³n,

õã õi vào khai thác tÞ lâu.

_ ThiÄc: có nhiÃu æ TËnh Túc (Cao B¸ng), Sãn DÝãng (Tuyên

Quang), Qué Hèp (NghÇ An).

_ ôÓng: phát hiÇn õÝèc æ Lào Cai, Yên Bái, Lai Châu, Sãn La,

Hà B¹c, NghÇ An, Qu®ng Ngãi.

Ngoài ra ViÇt Nam còn có nhiÃu mÏ kim lo°i quý: mangan,

titan, chì, kÀm, vàng, b°c, thÚy ngân, ·ngtimoan... våi trá lÝèng

ít và chÝa õÝèc khai thác nhiÃu.

c. Khoáng s®n phi kim lo°i

_ Apatit: æ Cam ôÝäng (Lào Cai) có trá lÝèng kho®ng 500

triÇu t³n, ch³t lÝèng cao, õã õi vào khai thác tÞ lâu.

_ ô³t sét: có nhiÃu æ B®o L×c (Lâm ôÓng), m×t sÔ nãi æ vùng

õÓng b¸ng sông HÓng và sông Càu Long.

_ ôá vôi: t¶p trung nhiÃu æ miÃn B¹c và B¹c Trung B×, våi

trá lÝèng lån, diÇn tích phân bÔ r³t thu¶n lèi cho viÇc khai thác.

_ ôá xây dâng: nhÝ õá hoa cÝãng, granít, cát kÄt có æ nhiÃu

nãi trong c® nÝåc.

_ ôá quý: hÓng ngÑc, ngÑc lam có æ Yên Bái, NghÇ An.

Nhìn chung tài nguyên khoáng s®n ViÇt Nam khá phong phú

vÃ chÚng lo°i và phân bÔ r×ng kh¹p c® nÝåc. Ngoài các mÏ than,

thiÄc, apatít, v¶t liÇu xây dâng và d²u khí õã õÝa vào khai thác

våi trá lÝèng tÝãng õÔi lån, các mÏ còn l°i ph²n lån là nháng mÏ

có quy mô nhÏ, trá lÝèng không nhiÃu.

ôqT NÔNG NGHIP

Các vùng õÓng b¸ng ViÇt Nam bao gÓm hai õÓng b¸ng lån:

õÓng b¸ng sông HÓng và õÓng b¸ng sông Càu Long, và m×t sÔ

õÓng b¸ng duyên h®i nhÏ hÁp miÃn Trung.

2.9 Page 19

▲back to top

LÃNH TH VIT NAM

ôNG BvNG SÔNG HNG

ôÓng b¸ng sông HÓng, m×t châu thÕ có hình tam giác cân

våi õÊnh là ViÇt Trì và õáy kéo dài tÞ Qu®ng Yên tåi Ninh Bình,

là s®n ph´m cÚa sông HÓng và sông Thái Bình. Khi vÃ tåi châu

thÕ, sông HÓng õã træ thành m×t con sông lån dài trên 200 km

tÞ ViÇt Trì õÄn biÅn và r×ng tÞ 1-3 km vào mùa lÛ. Dòng sông

mang theo tÕng lÝèng phù sa trung bình n·m lên tåi trên 100

triÇu t³n. Phù sa sông HÓng bÓi õ¹p cho châu thÕ màu mç: õ×

PH trung bình (7,0), lÝèng õ°m mùn cao. ôó là õiÃu kiÇn tÔt cho

n·ng su³t lúa r³t cao cÚa õÓng b¸ng sông HÓng.

So våi sông HÓng, sông Thái Bình nhÏ hãn nhiÃu, m¼c d²u

õó là ph²n h° lÝu sông C²u, sông ThÝãng và sông LÜc Nam hèp

thành. LÝèng phù sa sông Thái Bình cÛng ít hãn, ch³t lÝèng

kém hãn.

Trong sÔ các õÓng b¸ng ViÇt Nam, õÓng b¸ng sông HÓng là

vùng õ³t nông nghiÇp õÝèc khai phá såm nh³t. ôây còn là cái

nôi hình thành dân t×c ViÇt, là quê hÝãng cÚa các nÃn v·n hóa

nÕi tiÄng tr®i suÔt tiÄn trình lÌch sà v·n minh ViÇt Nam.

VÃ m¼t kinh tÄ, viÇc trÓng lúa nÝåc õã træ thành nghÃ truyÃn

thÔng våi trình õ× thâm canh cao nh³t toàn quÔc. Ngày nay,

õÓng b¸ng sông HÓng õang giá vai trò chÚ õ°o vÃ phÝãng diÇn

kinh tÄ æ các tÊnh phía B¹c nói riêng và c® nÝåc nói chung.

Ngoài tiÃm n·ng kinh tÄ nông nghiÇp, tài nguyên nÝåc æ õÓng

b¸ng sông HÓng dÓi dào, nhä sâ có m¼t cÚa sông HÓng và m°ng

lÝåi sông ngòi dày õ¼c.

NhÝng õÅ phát triÅn m°nh nÃn kinh tÄ æ õÓng b¸ng sông

HÓng, viÇc chuyÅn dÌch cã c³u kinh tÄ có m×t vai trò hÄt sßc

quan trÑng. Cho õÄn nay, h²u nhÝ ph²n lån cÝ dân õÓng b¸ng

nói chung chÚ yÄu tham gia s®n xu³t nông nghiÇp. Trong lúc õó,

dân sÔ không ngÞng t·ng lên, diÇn tích õ³t canh tác ngày m×t

gi®m do õô thÌ hóa, kh® n·ng phát triÅn nÃn nông nghiÇp truyÃn

thÔng õang tiÄn g²n tåi giåi h°n cÚa nó.

2.10 Page 20

▲back to top

TÀI NGUYÊN

Vì v¶y, vai trò nông nghiÇp trong nÃn kinh tÄ õÓng b¸ng ph®i

có sâ chuyÅn õÕi. Trong tÝãng lai viÇc s®n xu³t nông nghiÇp sÀ

gi®m õi và nhÝäng chÖ cho m×t sÔ ngành kinh tÄ khác. ôÓng

b¸ng sông HÓng có nhiÃu nguÓn lâc õÅ phát triÅn các ngành

công nghiÇp. ViÇc chuyÅn dÌch cã c³u theo hÝång m×t nÃn kinh

tÄ công nghiÇp sÀ là bÝåc c³t cánh nh¸m õ´y m°nh tÔc õ× t·ng

trÝæng kinh tÄ. Ngoài ra, õ´y m°nh các ngành dÌch vÜ nhÝ du

lÌch cÛng góp ph²n chuyÅn dÌch cã c³u kinh tÄ õÓng b¸ng sông

HÓng. Bæi õÓng b¸ng sông HÓng có nhiÃu tiÃm n·ng vÃ du lÌch,

m×t nãi có nhiÃu th¹ng c®nh nÕi tiÄng, các di tích lÌch sà, v·n

hóa, kiÄn trúc, m×t vùng có nhiÃu lÆ h×i truyÃn thÔng...

ôNG BvNG SÔNG CU LONG

ôÓng b¸ng sông Càu Long là vùng châu thÕ õÝèc dòng sông

Càu Long, m×t trong nháng con sông dài vào b¶c nh³t thÄ giåi,

bÓi õ¹p nên.

ôây là m×t õÓng b¸ng th³p, ng¶p nÝåc, õ× cao trung bình 2

m, so våi mâc nÝåc biÅn và õÝèc c³u t°o bæi phù sa måi, nguÓn

gÔc hÖn hèp cÚa sông và biÅn.

ôÓng b¸ng sông Càu Long õÝèc khai thác mu×n nh³t, måi

cách nay kho®ng 5-6 thÄ kë. Tuy nhiên thÄ m°nh nÕi b¶t cÚa

vùng này là các õiÃu kiÇn tâ nhiên. Trong m×t thäi gian dài, phù

sa sông õã làm cho õÓng b¸ng træ nên màu mç mà không bÌ con

ngÝäi can thiÇp. Vì thÄ tÞ xÝa tåi nay õÓng b¸ng sông Càu Long

vµn õÝèc mÇnh danh là vâa lúa lån nh³t cÚa c® nÝåc. ôÓng b¸ng

sông Càu Long, góp ph²n r³t quan trÑng, õÝa ngành xu³t kh´u

g°o nÝåc ta lên õßng hàng thß hai thÄ giåi.

ôÓng b¸ng sông Càu Long có nhiÃu Ýu thÄ hãn vÃ õiÃu kiÇn

tâ nhiên so våi õÓng b¸ng sông HÓng, và có nhiÃu thu¶n lèi cho

viÇc trÓng lúa. ôÓng b¸ng có diÇn tích tâ nhiên kho®ng 4 triÇu

ha, trong õó õ³t sà dÜng vào mÜc õích nông nghiÇp 2,53 triÇu

ha, vào lâm nghiÇp 26 v°n ha, vào các mÜc õích khác 28 v°n ha

3 Pages 21-30

▲back to top

3.1 Page 21

▲back to top

LÃNH TH VIT NAM

và sÔ õ³t còn l°i chÝa khai thác 93 v°n ha. ôÝèc phù sa sông

Càu Long bÓi õ¹p, l°i không bÌ con ngÝäi can thiÇp quá såm, õ³t

trÓng lúa nhiÃu, g³p 3 l²n mßc bình quân õ²u ngÝäi so våi õÓng

b¸ng sông HÓng. Vì v¶y, õÓng b¸ng sông Càu Long õã s®n xu³t

ra khÔi lÝèng lÝãng thâc lån nh³t c® nÝåc. Nãi õây còn là nguÓn

s®n xu³t thâc ph´m quan trÑng cÚa ViÇt Nam. Ngoài ch·n nuôi

gia c²m: vÌt, gà... gia súc: trâu, bò, lèn... õÓng b¸ng sông Càu

Long còn là nguÓn thÚy s®n vô t¶n: cá, tôm, cua...

CÁC VÙNG KHÁC

Tuy không õóng vai trò quan trÑng nhÝ õÓng b¸ng sông HÓng,

sông Càu Long, nhÝng các õÓng b¸ng duyên h®i miÃn Trung có

mÔi liên hÇ m¶t thiÄt våi vùng õÓi núi phía Tây, m×t vùng õ³t có

thÄ m°nh vÃ cây công nghiÇp, thâc ph´m nhÝ cây õiÃu, cao su,

ca cao, hÓ tiêu, cà phê... và våi vùng biÅn, thÃm lÜc õÌa æ phía

ôông, m×t nguÓn h®i s®n quan trÑng trong nÃn kinh tÄ cÚa miÃn

Trung ViÇt Nam.

Ngoài ra, nÝåc ta còn có m×t vùng trung du r×ng lån, nãi õang

phát triÅn m°nh các loài cây l³y d²u nhÝ sæ, ch´u, quÄ, hÓi... và

nháng cánh rÞng chè, cà phê... ôó là nháng thÄ m°nh mà không

ph®i nÝåc nào cÛng có.

TÀI NGUYÊN DU LCH

Du lÌch là m×t trong nháng ngành có sâ õÌnh hÝång rõ rÇt vÃ

tài nguyên. Tài nguyên du lÌch õÝèc xÄp vào nháng nhân tÔ có vÌ

trí quan trÑng hàng õ²u.

Tài nguyên du lÌch gÓm hai nhóm: tài nguyên tâ nhiên và tài

nguyên nhân v·n.

Tài nguyên du lÌch tâ nhiên

NÝåc ta quanh n·m chan hòa ánh n¹ng, bÔn mùa xanh tÝãi.

Tài nguyên du lÌch tâ nhiên nÝåc ta vô cùng phong phú õa d°ng.

VÃ m¼t õÌa hình, ViÇt Nam có các d°ng õÌa hình õÓi núi, õÓng

3.2 Page 22

▲back to top

TÀI NGUYÊN

b¸ng, cao nguyên, bä biÅn... t°o nên nhiÃu c®nh quan õÁp. Våi

nháng núi cao nhÝ Tam ô®o (VËnh Phúc), Ba Vì (Hà Tây), Sapa

(Lào Cai), B°ch Mã (ThÞa Thiên), Bà Nà (ôà N»ng), ôà L°t... có

khí h¶u r³t g²n våi ôn õåi, có nhiÃu hang õ×ng ké khu nhÝ hang

P¹c Bó (Cao B¸ng), Tam Thanh (L°ng Sãn), Thiên Cung (H°

Long), Phong Nha (Qu®ng Bình)..., nháng thác ghÃnh ngo°n

mÜc nhÝ thác B®n GiÔc (Cao B¸ng), thác Pongur, ôambri (Lâm

ôÓng), våi bao õ²m phá mênh mông: Tam Giang, C²u Hai (ThÞa

Thiên HuÄ)..., bao hÓ nÝåc thã m×ng: Ba BÅ (B¹c K°n), hÓ ThÚy

õiÇn Hòa Bình, hÓ SuÔi Hai, ôÓng Mô (Hà Tây), hÓ D²u TiÄng

(Tây Ninh)... L°i có nháng vùng õ³t lÌch sà: ôiÇn BiÇn PhÚ chiÄn

trÝäng xÝa, CÚ Chi õ³t thép kiên cÝäng, có Côn ô®o, õÌa ngÜc

tr²n gian dÝåi thäi thâc dân Pháp và Mì ngÜy, có Phú QuÔc,

TrÝäng Sa, Hoàng Sa, õ³t mÁ kiên trung...

ViÇt Nam có bä biÅn dài 3.260 km våi nhiÃu bãi t¹m õÁp nÕi

tiÄng: Trà CÕ, Bãi Cháy (Qu®ng Ninh), ôÓ Sãn (H®i Phòng), S²m

Sãn (Thanh Hóa), Càa Lò (NghÇ An), Thiên C²m (Hà TËnh), ôá

Nh®y (Qu®ng Bình), Càa Tùng (Qu®ng TrÌ), Thu¶n An, L·ng

Cô (ThÞa Thiên HuÄ), Non NÝåc (ôà N»ng), Nha Trang (Khánh

Hòa), Ninh Chá (Ninh Thu¶n), VÛng Tàu (Bà RÌa-VÛng Tàu)...

Tài nguyên nhân v·n

ViÇt Nam là m×t õ³t nÝåc có m³y ngàn n·m lÌch sà. ôiÃu õó

làm cho tài nguyên du lÌch nhân v·n nÝåc ta hÄt sßc phong phú.

Các di tích lÌch sà, v·n hóa là m×t trong nháng tài nguyên hàng

õ²u cÚa du lÌch ViÇt Nam. ôÄn n·m 2000 c® nÝåc õã có 2.250

di tích õã õÝèc Nhà nÝåc xÄp h°ng trong sÔ 4.000 di tích. Trong

õó có 5 di tích th¹ng c®nh õã õÝèc y ban Di s®n ThÄ giåi thu×c

UNESCO công nh¶n là di s®n thÄ giåi nhÝ: CÔ õô HuÄ, PhÔ CÕ

H×i An, Thánh õÌa Mì Sãn là di s®n v·n hóa thÄ giåi, VÌnh H°

Long, õ×ng Phong Nha... K¿ Bàng là di s®n tâ nhiên thÄ giåi. Và

ch¹c m×t ngày không xa, nÝåc ta sÀ còn có m×t sÔ di tích th¹ng

3.3 Page 23

▲back to top

LÃNH TH VIT NAM

c®nh náa sÀ õÝèc UNESCO ghi vào danh sách di s®n thÄ giåi.

ôó là nháng õiÅm tham quan du lÌch õ²y h³p dµn và cuÔn hút

du khách.

ViÇt Nam còn có nháng vùng du lÌch sinh thái våi m×t hÇ

thÔng vÝän quÔc gia õa d°ng sinh hÑc nhÝ Cúc PhÝãng, Pu Mát,

VÛ Quang, Cát Tiên... và m×t miÇt vÝän cây trái sông nÝåc miÃn

Tây Nam B×. Du lÌch m°o hiÅm, lên thác, xuÔng ghÃnh, leo núi...

õang là mÔt cÚa du lÌch ViÇt Nam trong nháng n·m tåi.

ViÇt Nam, vùng õ³t giàu tài nguyên nÝåc khoáng tâ nhiên.

ôÄn nay, chúng ta õã phát hiÇn hãn 400 nguÓn nÝåc khoáng,

trong õó có nhiÃu nguÓn nÝåc khoáng nÕi tiÄng nhÝ Th°ch Bích,

Kim Bôi, VËnh H®o... không chÊ là nháng nguÓn nÝåc uÔng tÔt

cho sßc khÏe, mà còn là nháng nãi nghÊ dÝçng cháa bÇnh.

3.4 Page 24

▲back to top

PHpN II

LCH S VIT NAM

I. TH¢I TIN S

C·n cß vào di chÊ kh®o cÕ hÑc tìm th³y æ núi ôÑ (Thanh Hoá),

Hang Gòn, D²u Giây (ôÓng Nai) và nháng chiÄc r·ng ngÝäi vÝèn

tìm th³y æ trong hang Th´m Khuyên, Th´m Hai (L°ng Sãn), các

nhà kh®o cÕ hÑc õã khºng õÌnh r¸ng cách õây hàng chÜc v°n

n·m trên lãnh thÕ ViÇt Nam õã có con ngÝäi sinh sÔng. ViÇt

Nam õÝèc coi là m×t trong nháng nãi loài ngÝäi xu³t hiÇn såm.

Nháng di chÊ tìm th³y æ Sãn Vi (huyÇn Lâm Thao, Phú ThÑ),

mà giåi kh®o cÕ hÑc gÑi là nÃn v·n hoá Sãn Vi, thu×c h¶u ké thäi

õ°i õá cÛ, có niên õ°i cách nay 300.000 n·m. TÞ v·n hoá Sãn Vi

phát triÅn lên v·n hoá Hòa Bình - B¹c Sãn, thu×c thäi ké õÓ õá

måi, cách nay 5.000 n·m.

Våi v·n hoá Hòa Bình - B¹c Sãn, con ngÝäi õã biÄt trÓng trÑt,

õánh d³u bÝåc chuyÅn tÞ kinh tÄ hái lÝèm, s·n b¹t sang kinh tÄ

s®n xu³t (trÓng trÑt, ch·n nuôi). Các cÝ dân nguyên thÚy sÔng

chÚ yÄu trên các miÃn õÓi núi, trong nháng hang õ×ng, nay õã

chuyÅn d²n xuÔng chinh phÜc các vùng châu thÕ, sÔng õÌnh cÝ,

phát triÅn nghÃ trÓng lúa nÝåc và các cây trÓng khác, õÓng thäi

kÄt hèp våi ch·n nuôi, s·n b¹t và phát triÅn nghÃ thÚ công õan

lát, dÇt, gÔm... hình thành nháng c×ng õÓng làng xóm.

II. VUA HÙNG D NG N£C VuN LANG

CÁC NN VuN MINH C

Vào thiên niên kë I trÝåc Công nguyên, trên lãnh thÕ ViÇt

Nam xu³t hiÇn 3 trung tâm v·n minh õ²u tiên g¹n våi nhà nÝåc

sã ké.

3.5 Page 25

▲back to top

LCH S VIT NAM

VuN MINH ôÔNG S¡N

V·n minh ngÝäi ViÇt cÕ æ lÝu vâc sông HÓng, sông Mã, sông

Lam phát triÅn, b¸ng chßng tiêu biÅu nh³t cÚa nÃn v·n minh

này là trÔng õÓng ôông Sãn nÕi tiÄng, vì thÄ gÑi là nÃn v·n minh

ôông Sãn. Trên nÃn t®ng cÚa nÃn v·n minh này, m×t nhà nÝãc

sã ké cÚa ngÝäi ViÇt cÕ ra õäi. ôó là nÝåc V·n Lang cÚa các vua

Hùng õóng õô æ Phong Châu (Phú ThÑ). Sau 18 õäi Hùng VÝãng,

nhà nÝåc Âu L°c ra õäi våi ThÜc Phán An DÝãng VÝãng, õóng õô

æ CÕ Loa (ôông Anh - Hà N×i ngày nay).

ôây là thäi õ°i õÅ l°i nhiÃu d³u ³n sâu õ¶m trong lÌch sà

dân t×c ViÇt Nam, våi truyÃn thuyÄt L°c Long Quân l³y Âu Cã,

sinh ra bÑc tr·m trßng, næ ra 100 con, õÝèc gÑi là tÕ tiên chung

cÚa dân t×c ViÇt. TruyÃn thuyÄt Sãn Tinh - ThÚy Tinh, Thánh

Gióng, Lý Ông TrÑng... nói lên cu×c õ³u tranh chÔng thiên tai,

õÌch hÑa trong quá trình dâng nÝåc và giá nÝåc cÚa dân t×c ViÇt

Nam ta thäi cÕ õ°i.

VuN MINH SA HU§NH

T°i ven biÅn miÃn Trung có nÃn v·n minh Sa Huénh (Qu®ng

Ngãi) vào kho®ng thiên niên kë 1,2 trÝåc Công nguyên. ôó là

nÃn v·n minh sã ké cÚa dân t×c Ch·m cÕ õÝa õÄn viÇc thành l¶p

nhà nÝåc Ch·mpa vào õ²u Công nguyên.

VuN MINH ÓC EO

ôây là nÃn v·n minh nÕi tiÄng æ miÃn Nam ViÇt Nam, tr®i

r×ng kh¹p vùng châu thÕ Càu Long. V·n minh Óc eo våi nhà

nÝåc Phù Nam tÓn t°i tÞ õ²u Công nguyên õÄn thÄ kë VI, VII.

NhÝ v¶y, thäi cÕ õ°i, trên lãnh thÕ ViÇt Nam, cùng song song

tÓn t°i ba trung tâm v·n minh: V·n minh ôông Sãn våi nhà

nÝåc Âu L°c, v·n minh Sa Huénh våi vÝãng quÔc Champa, và

v·n minh Óc Eo våi vÝãng quÔc Phù Nam.

3.6 Page 26

▲back to top

CÁC TH¢I K§ LCH S

Trong quá trình biÄn thiên cÚa lÌch sà c® ba trung tâm õã h×i

nh¶p thành nÝåc ViÇt Nam thÔng nh³t ngày nay tÞ chòm LÛng

Cú trên cao nguyên ôÓng V·n (mÏm câc B¹c) õÄn mÛi Cà Mau,

N·m C·n (mÏm câc Nam).

III. CÁC TH¢I K§ TIP THEO

Sau thäi ké Hùng VÝãng, lÌch sà ViÇt Nam là m×t chuÖi nÔi

tiÄp cÚa nháng cu×c õ³u tranh liên tÜc giành õ×c l¶p, tâ do,

thÔng nh³t. Có thÅ chia thành ba thäi ké:

_ Thäi ké 1000 n·m B¹c thu×c

_ Thäi ké cÚng cÔ õ×c l¶p và chÚ quyÃn dân t×c, xây dâng và

b®o vÇ quÔc gia phong kiÄn thÔng nh³t

_ Thäi ké õ×c l¶p dân t×c và chÚ nghËa xã h×i

TH¢I K§ BwC THUC

Thäi ké này kéo dài 1000 n·m. ôây là thäi ké õ²y thà thách

ác liÇt nh³t trong tiÄn trình lÌch sà cÚa dân t×c ta. DÝåi ách

thÔng trÌ våi chính sách õÓng hóa cÚa các triÃu õ°i phong kiÄn

phÝãng B¹c, ngÝäi ViÇt Nam vµn giá õÝèc b®n s¹c v·n hóa dân

t×c cÛng nhÝ ngôn ngá, phong tÜc t¶p quán õã có tÞ thäi L°c

ViÇt. VÃ chính trÌ, nhân dân ta không ngÞng õ³u tranh giành

õ×c l¶p dân t×c, chÔng ách thÔng trÌ phong kiÄn ngo°i bang, mæ

õ²u là cu×c khæi nghËa Hai Bà TrÝng (40-43 sau CN). B®n anh

hùng ca cÚa dân t×c chÊ diÆn ra ng¹n ngÚi! ChÊ ba n·m sau, õ³t

nÝåc và nhân dân ta l°i bÌ phong kiÄn phÝãng B¹c õô h×.

Không cam chÌu chính sách õÓng hóa, ách áp bßc bóc l×t ngày

m×t tàn b°o cÚa phong kiÄn õô h× phÝãng B¹c, nhân dân ta

vùng lên khæi nghËa dÝåi sâ chÊ huy cÚa Bà TriÇu. Khæi nghËa

Bà TriÇu (n·m 248) là õÊnh cao cÚa phong trào nhân dân thÄ

kë II-III, nÕ ra trong thäi ké mà bÑn õô h× có lâc lÝèng hùng

m°nh. CuÔi cùng TriÇu ThÌ Trinh hy sinh trên núi Tùng (H¶u

3.7 Page 27

▲back to top

LCH S VIT NAM

L×c, Thanh Hóa). Bà TriÇu m³t, gi¼c Ngô càng t·ng cÝäng ách

áp bßc bóc l×t, nhÝng không d¶p t¹t õÝèc tinh th²n qu¶t khæi

cÚa nhân dân ta. Không có m×t thÄ kë nào không có khæi nghËa

nhân dân. Không m×t lúc nào bè lÛ õô h× phong kiÄn phÝãng

B¹c ·n ngon ngÚ yên. Vào giáa thÄ kë VI nÕ ra cu×c khæi nghËa

Lý Bí dµn tåi thành l¶p nÝåc V°n Xuân.

ViÇc dâng nÝåc õ×c l¶p mang tên V°n Xuân, nói lên lòng

tin tÝæng váng ch¹c cÚa nhân dân ta æ kh® n·ng tâ mình có

thÅ vÝãn lên, phát triÅn m×t cách õ×c l¶p, tâ chÚ. ôiÃu õó càng

khºng õÌnh dßt khoát r¸ng dân t×c ViÇt Nam là m×t dân t×c õ×c

l¶p, là chÚ nhân cÚa õ³t nÝåc và v¶n mÇnh cÚa mình.

Tuy v¶y t¶p õoàn phong kiÄn phÝãng B¹c vµn không tÞ bÏ

chính sách xâm lÝèc õô h×. Nhân dân ta l°i ph®i õßng lên khæi

nghËa: khæi nghËa Mai Thúc Loan (722), khæi nghËa Phùng HÝng

(766-791), và cuÔi cùng Ngô QuyÃn våi chiÄn th¹ng B°ch ô¸ng

cuÔi n·m 938 õã kÄt thúc hoàn toàn thäi ké B¹c thu×c kéo dài

1000 n·m, mæ ra thäi ké õ×c l¶p lâu dài cÚa dân t×c.

TH¢I K§ ôC LtP PHONG KIN

ôây là thäi ké cÚng cÔ õ×c l¶p và chÚ quyÃn dân t×c, xây dâng

và b®o vÇ quÔc gia phong kiÄn thÔng nh³t. Thäi ké này kéo dài

kho®ng g²n 1000 n·m, tÞ õ²u thÄ kë X õÄn giáa thÄ kë XIX.

ôây là kë nguyên phÜc hÝng dân t×c và phát triÅn râc rç dÝåi

các triÃu õ°i: TriÃu Lý (1010-1225), TriÃu Tr²n (1225-1400),

TriÃu Lê (1428-1527). Trong õó tiêu biÅu nh³t là nÃn v·n minh

ô°i ViÇt våi trung tâm v·n hóa Th·ng Long.

Mæ õ²u thäi ké quÔc gia õ×c l¶p tâ chÚ, nhà Lý däi õô tÞ Hoa

LÝ vÃ Th·ng Long (Hà N×i ngày nay). Ph¶t giáo và Nho giáo chi

phÔi õäi sÔng tÝ tÝæng xã h×i.

VÃ v·n hóa, mæ QuÔc Tà Giám, trÝäng ô°i hÑc õ²u tiên æ

nÝåc ta. Chá Nôm ngày càng õÝèc phÕ biÄn và õÝèc v¶n dÜng

vào trong sáng tác v·n hÑc. NguyÆn Trãi là ngÝäi tiên phong õÃ

3.8 Page 28

▲back to top

CÁC TH¢I K§ LCH S

cao tiÄng ViÇt và õã dùng chá Nôm õÅ viÄt v·n, làm thã. T¶p thã

“QuÔc âm thi t¶p” cÚa ông gÓm 250 bài thã là m×t trong nháng

t¶p thã Nôm cÕ nh³t còn lÝu truyÃn õÄn ngày nay.

VÃ kiÄn trúc, nhiÃu õÃn õài, miÄu m°o, chùa chiÃn, thành

quách, cung õiÇn l²n lÝèt õÝèc xây dâng. Các hình thßc nghÇ

thu¶t dân gian nhÝ tuÓng chèo, múa hát, rÔi nÝåc... không ngÞng

phát triÅn. Nông nghiÇp và các nghÃ thÚ công truyÃn thÔng ngày

m×t phát triÅn.

Là m×t quÔc gia có chÚ quyÃn, trong thäi ké này, nhân dân

ta nhiÃu l²n õã ph®i õßng lên c²m vÛ khí chÔng tr® quyÄt liÇt

các cu×c xâm l·ng cÚa k¿ thù bên ngoài. ôó là cu×c kháng chiÄn

chÔng quân TÔng æ thÄ kë XI. Nhà tr²n ph®i ba l²n chÔng quân

Nguyên - Mông vào thÄ kë XIII, do HÝng ô°o VÝãng Tr²n QuÔc

Tu³n chÊ huy, giành th¹ng lèi, và cu×c kháng chiÄn ròng rã 10

n·m chÔng quân Minh vào õ²u thÄ kë XV (1418 - 1428) dÝåi sâ

lãnh õ°o anh minh cÚa Lê Lèi.

CuÔi thÄ kë XVII, chÄ õ× phong kiÄn ViÇt Nam rãi vào tình

tr°ng khÚng ho®ng. ô³t nÝåc bÌ chia c¹t. ôàng Ngoài do hÑ

TrÌnh n¹m giá. ôàng Trong do chúa NguyÆn kiÅm soát. Cu×c

khæi nghËa Tây Sãn th¹ng lèi cuÔi thÄ kë XVIII, dÝåi sâ lãnh õ°o

cÚa ngÝäi anh hùng áo v®i NguyÆn HuÇ, õánh tan 20 v°n quân

Thanh, bÝåc õ²u thÔng nh³t õ³t nÝåc.

ô²u thÄ kë XIX, nhà Tây Sãn bÌ th³t b°i, TriÃu NguyÆn tiÄp

tÜc cÚng cÔ và thÔng nh³t quÔc gia. NhÝng vì b®o thÚ, bÄ quan

tÏa c®ng, nhà NguyÆn õã õÅ õ³t nÝåc rãi vào tình tr°ng trì trÇ,

l°c h¶u. N·m 1858, thâc dân Pháp b¹t õ²u xâm lÝèc ViÇt Nam.

Cu×c kháng chiÄn chÔng thâc dân Pháp do triÃu NguyÆn khæi

xÝång õã bÌ th³t b°i th®m h°i. TÞ n·m 1884, nÝåc ta õã træ

thành thu×c õÌa cÚa thâc dân Pháp.

Tuy õã õ¼t õÝèc nÃn thÔng trÌ trên c® nÝåc, nhÝng chính

quyÃn cai trÌ cÚa thâc dân Pháp vµn ph®i liên tÜc õÔi phó våi

nhiÃu cu×c khæi nghËa cÚa nhân dân ta tÞ B¹c chí Nam, tÞ miÃn

3.9 Page 29

▲back to top

LCH S VIT NAM

xuôi tåi miÃn ngÝèc. ôó là phong trào C²n VÝãng cuÔi thÄ kë

XIX, tiêu biÅu là nháng cu×c khæi nghËa cÚa Phan ôình Phùng,

Hoàng Hoa Thám, ôinh Công Tráng, TrÝãng ôÌnh, NguyÆn

Trung Trâc... rÓi õÄn nháng phong trào có xu hÝång dân chÚ tÝ

s®n õ²u thÄ kë XX. Cu×c khæi nghËa do NguyÆn Thái HÑc lãnh

õ°o, phong trào ôông Du cÚa Phan B×i Châu... nhÝng t³t c® õÃu

bÌ th³t b°i.

N·m 1930, våi sâ ra õäi cÚa ô®ng C×ng s®n ViÇt Nam do

lãnh tÜ NguyÆn Ái QuÔc sáng l¶p, cách m°ng ViÇt Nam õã giành

õÝèc th¹ng lèi vào tháng 8 - 1945.

TH¢I K§ ôC LtP DÂN TC VÀ CH NGHA

XÃ HI

Ngay sau ngày giành õÝèc õ×c l¶p, nhân dân ViÇt Nam m×t

l²n náa õã ph®i õßng lên c²m vÛ khí tham gia nháng cu×c kháng

chiÄn trÝäng ké ròng rã hãn 30 n·m õÅ b®o vÇ nÃn õ×c l¶p, tâ do

cho tÕ quÔc.

Cu×c kháng chiÄn l²n thß nh³t chÔng thâc dân Pháp xâm

lÝèc kÄt thúc th¹ng lèi b¸ng tr¶n “ôiÇn Biên PhÚ ch³n õ×ng õÌa

c²u” vào ngày 7-5-1954, bu×c Pháp ph®i ký HiÇp õÌnh Giãnevã.

ViÇt Nam t°m thäi bÌ chia làm 2 miÃn Nam - B¹c, våi vË tuyÄn

17 là giåi tuyÄn.

Cu×c kháng chiÄn l²n thß hai chÔng õÄ quÔc Mì và bè lÛ tay

sai õã kÄt thúc b¸ng ChiÄn dÌch HÓ Chí Minh lÌch sà vào lúc 11

giä 30 ngày 30-4-1975.

Ngày nay, nhân dân ViÇt Nam dÝåi sâ lãnh õ°o cÚa ô®ng

C×ng s®n ViÇt Nam õang bÝåc vào thäi ké måi, mæ càa h×i nh¶p

khu vâc và quÔc tÄ, õÝa õ³t nÝåc váng bÝåc õi lên, våi mÜc tiêu

làm cho dân giàu nÝåc m°nh, xã h×i v·n minh, công b¸ng và dân

chÚ.

3.10 Page 30

▲back to top

NHNG MC LCH S ôÁNG NH£

_ Thäi ké õÓ õá cÛ: cách nay 300.000 n·m. Di tích NgÝäi vÝèn

ViÇt Nam æ núi ôÑ, v·n hóa Sãn Vi.

_ Thäi ké õÓ õá giáa: cách nay 10.000 n·m, v·n hóa Hòa

Bình.

_ Thäi ké õÓ õá måi: cách nay 5.000 n·m, v·n hóa B¹c Sãn.

I. TRUYN THUYT KINH D¡NG

V¡NG - CON LnC CHÁU HNG (2879 -

258 TCN)

_ Theo truyÃn thuyÄt thÚy tÕ dân t×c ViÇt là Kinh DÝãng

VÝãng (m× æ làng An Lá, Thu¶n Thành, B¹c Ninh). Kinh DÝãng

VÝãng lên ngôi hoàng õÄ n·m Nhâm Tu³t (2879 trÝåc Công

nguyên).

_ Con là Sùng Lãm nÔi ngôi hiÇu là L°c Long Quân, l³y con

gái cÚa ôÄ Lai là Âu Cã, sinh m×t bÑc 100 trßng, næ ra 100 ngÝäi

con, tÕ tiên ngÝäi Bách ViÇt.

_ 50 ngÝäi con theo mÁ lên núi, 50 ngÝäi con theo cha vÃ miÃn

biÅn phía Nam. NgÝäi con trÝæng trong sÔ 50 ngÝäi con theo mÁ

lên núi õÝèc tôn làm vua, gÑi là Hùng VÝãng.

_ Hùng VÝãng lên ngôi, õ¼t quÔc hiÇu là V·n Lang, õóng õô

æ Phong Châu. Kéo dài 18 õäi, kho®ng 2000 n·m, các tÝång v·n

gÑi là L°c H²u, võ tÝång gÑi là L°c TÝång. Con trai vua gÑi là

Quan Lang, con gái gÑi là Mí NÝãng.

PHÙ ôNG THIÊN V¡NG

ôäi vua Hùng thß 6, gi¼c Ân kéo quân xâm chiÄm nÝåc ta.

Nhà vua cho sß gi® õi kh¹p nãi tìm ngÝäi tài giúp nÝåc. ¤ làng

Phù ôÕng có m×t c¶u bé lên ba mà vµn chÝa biÄt nói. Khi nghe

4 Pages 31-40

▲back to top

4.1 Page 31

▲back to top

LCH S VIT NAM

sß gi® rao c²u hiÃn, c¶u bÖng biÄt nói, b®o sß gi® vÃ tâu våi vua

õúc m×t ngâa s¹t, m×t thanh kiÄm, m×t nón s¹t, c¶u sÀ ra quân

diÇt gi¼c. Khi vua cho mang ngâa s¹t õÄn, c¶u bÖng vÝãn vai hóa

thành m×t ngÝäi to lån khÕng lÓ. Gi¼c Ân õÄn, c¶u cÝçi ngâa s¹t

õánh cho tan tác. Th¹ng tr¶n c¶u õÄn núi Sóc Sãn cùng ngâa s¹t

bay vÃ träi.

S¡N TINH - THY TINH

Vua Hùng thß 18 kén chÓng cho Mí NÝãng: hßa g® con gái

cho ngÝäi mang lÆ v¶t õÄn trÝåc. Sãn Tinh mang õÄn såm nh³t

và õÝa Mí NÝãng vÃ núi.

ThÚy Tinh õÄn mu×n, nÕi gi¶n dâng nÝåc õánh Sãn Tinh.

NÝåc õÄn õâu Sãn Tinh làm cho núi cao õÄn õó. ThÚy Tinh thua.

II. NHÀ THC - QUC HIU ÂU LnC (257

- 208 TCN)

_ ThÜc Phán thÚ lËnh Âu ViÇt, hèp nh³t våi V·n Lang cÚa L°c

ViÇt, xÝng là An DÝãng VÝãng õóng õô æ CÕ Loa, tÞ n·m 257 õÄn

208 trÝåc Công nguyên. QuÔc hiÇu là Âu L°c.

_ N·m 218 TCN, T²n ThÚy Hoàng huy õ×ng 50 v°n quân

chinh phÜc Bách ViÇt. Sau 10 n·m bÃn bÊ chiÄn õ³u, õÄn khi

quân T²n mÇt mÏi, ThÜc Phán tÕ chßc ph®n công, b¹n chÄt tÝång

ôÓ ThÝ. Quân T²n thua tr¶n, mæ õÝäng máu ch°y vÃ nÝåc.

III. NHÀ TRIU VÀ PHONG KIN

PH¡NG BwC ôÔ H LpN TH NHqT

(207 - 111 TCN)

_ TriÇu ôà õánh Âu L°c không õÝèc vì nÝåc ta có Loa Thành

kiên cÔ, có nÏ th²n. TriÇu ôà l¶p mÝu cho TrÑng ThÚy sang æ

rÅ l³y Mí Châu con gái An DÝãng VÝãng. TrÑng ThÚy l³y c¹p

nÏ th²n Kim Quy õem vÃ nÝåc. TriÇu ôà chiÄm õÝèc nÝåc ta,

4.2 Page 32

▲back to top

NHNG MC LCH S ôÁNG NH£

l¶p ra Nam ViÇt õóng õô æ Phiên Ngung (Qu®ng ôông) kéo dài

tÞ TriÇu VÛ ôÄ (TriÇu ôà - 207 TCN) õÄn TriÇu DÝãng VÝãng

(TriÇu KiÄn ôßc - 111 TCN).

_ Lèi dÜng n×i tình nhà TriÇu b³t Õn, nhà Hán sai tÝång L×

Bác ôßc và DÝãng B×c õánh chiÄm Nam ViÇt và õÕi thành Giao

ChÊ, chia thành 9 qu¶n, mÖi qu¶n õ¼t m×t viên Thái thú.

IV. TH¢I K§ CHNG PHONG KIN

PH¡NG BwC ôÔ H LpN TH NHqT -

KH¤I NGHA HAI BÀ TRNG (40 - 43)

_ Thái thú qu¶n Giao ChÊ là Tô ôÌnh tàn b°o giÄt chÄt Thi

Sách (con L°c TÝång Chu Diên) chÓng TrÝng Tr¹c (con L°c

TÝång Mê Linh). Mùa xuân n·m 40, TrÝng Tr¹c cùng em là

TrÝng NhÌ nÕi d¶y õánh õuÕi Tô ôÌnh ch°y vÃ nÝåc. Các qu¶n

Càu Chân, Nh¶t Nam, Hèp PhÔ cÛng theo vÃ våi Hai Bà TrÝng.

ô³t nÝåc s°ch bóng quân thù, TrÝng Tr¹c õÝèc suy tôn lên làm

vua õóng õô æ Mê Linh tÞ n·m 40 õÄn n·m 43.

_ DÝåi trÝång cÚa Hai Bà TrÝng có 20 ná tÝång tài ba, trong

õó õáng chú ý là các ná tÝång: Lê Chân, Bát Nàn, ôàm NgÑc

Nga, PhÝãng Dung...

_ Mùa hè n·m 42, nhà Hán sai Mã ViÇn õÝa 20 v°n quân

õánh chiÄm nÝåc ta. TrÝåc thÄ gi¼c hung hãn, quân dân ta õã

anh dÛng chiÄn õ³u, nhÝng thua tr¶n. Ngày 6 tháng 2 n·m Quý

Mão (43), sau khi õã phóng nháng mÛi tên cuÔi cùng, Hai Bà

TrÝng õã tuµn tiÄt æ sông Hát Giang.

V. TH¢I K§ CHNG PHONG KIN

PH¡NG BwC ôÔ H LpN TH HAI

_ ôông Ngô cai trÌ nÝåc ta vô cùng hà kh¹c. N·m 248, bà

TriÇu ThÌ Trinh cùng anh là TriÇu QuÔc ô°t ph³t cä khæi nghËa,

phá tan các thành ³p cÚa quân ôông Ngô.

4.3 Page 33

▲back to top

LCH S VIT NAM

_ Trong 6 tháng, nghËa quân õã chiÄm õ³t Giao Châu. Vua

Ngô hÔt ho®ng sai danh tÝång LÜc D¶n sang õàn áp cu×c khæi

nghËa.

_ Bà TriÇu kiên cÝäng chiÄn õ³u và õã hy sinh trên núi Tùng

(H¶u L×c - Thanh Hóa), lúc måi 23 tuÕi.

_ Nhân dân ta vô cùng khÕ sæ dÝåi ách õô h× cÚa nhà LÝãng,

do Thß Sà Tiêu TÝ cai trÌ. Tháng 1 n·m 542, Lý Bí (tßc Lý Bôn, æ

Long HÝng, Thái Bình), dâng cä khæi nghËa. Sau ba tháng chiÄn

õ³u, Lý Bí õã chiÄm õÝèc h²u hÄt qu¶n, huyÇn và thành Long

Biên.

_ Tháng 2 n·m 544 (Giáp Tý), Lý Bí xÝng là Lý Nam ôÄ, õ¼t

tên nÝåc là V°n Xuân, õóng õô æ Long Biên.

_ ô²u n·m 545, nhà LÝãng cà DÝãng Phiêu và tên tÝång

khát máu Tr²n Bá Tiên mang quân sang xâm chiÄm nÝåc ta

hòng bóp chÄt Nhà nÝåc V°n Xuân non tr¿. Lý Nam ôÄ bÌ th³t

b°i æ õ×ng Khu³t Lão, Lý Thiên B®o (anh hÑ Lý Bôn) cùng Lý

Ph¶t Tà õem quân vào Thanh Hóa chÔng l°i quân LÝãng.

_ Lý Nam ôÄ Ôm n¼ng, trao quyÃn lãnh õ°o cu×c kháng chiÄn

chÔng quân LÝãng cho TriÇu Quang PhÜc. TriÇu Quang PhÜc

õÝa quân vÃ D° Tr°ch (HÝng Yên). T°i õây, ông cho quân lính

vÞa s®n xu³t, vÞa chiÄn õ³u. Ngày 20 tháng 3 n·m M¶u Thìn

(13-4-548), Lý Nam ôÄ m³t.

_ Sau khi Lý Nam ôÄ m³t, Lý Thiên B®o xÝng là ôào Lang

VÝãng tÞ 549-555.

_ CÛng sau khi Lý Nam ôÄ m³t, ngày 13-4-548, TriÇu Quang

PhÜc lên ngôi vua, xÝng là TriÇu ViÇt VÝãng.

_ N·m 550, TriÇu ViÇt VÝãng giÄt õÝèc tÝång gi¼c DÝãng

Sàn, chiÄm l°i thành Long Biên.

_ T°i Càu Chân (Thanh Hóa), n·m 555, ôào Lang VÝãng

m³t, binh quyÃn vÃ tay Lý Ph¶t Tà. N·m 557, Lý Ph¶t Tà õem

quân õánh TriÇu ViÇt VÝãng õÅ giành l°i ngôi vua cho nhà Lý,

nhÝng không th¹ng.

4.4 Page 34

▲back to top

NHNG MC LCH S ôÁNG NH£

_ Lý Ph¶t Tà gi®ng hòa, chia õ³t. ôÅ tÏ lòng hòa hiÄu, TriÇu

ViÇt VÝãng g® con gái C®i NÝãng cho Nhã Lang, con Lý Ph¶t Tà.

_ N·m 571, Lý Ph¶t Tà ph®n tr¹c b³t ngä õem quân õánh úp,

TriÇu ViÇt VÝãng thua ch°y õÄn ô°i Nha thì tuµn tiÄt.

_ DiÇt xong TriÇu ViÇt VÝãng, Lý Ph¶t Tà xÝng là H¶u Lý

Nam ôÄ, õóng õô æ Phong Châu (B°ch H°c) tÞ n·m 571 õÄn n·m

602.

_ N·m 602, nhà Tùy sai tÝång LÝu PhÝãng õem quân sang

xâm lÝèc, Lý Ph¶t Tà hèn nhát õ²u hàng. TÞ õó nÝåc ta bÌ nhà

Tùy õô h×.

VI. TH¢I K§ CHNG PHONG KIN

PH¡NG BwC LpN TH BA

_ Nhà Tùy õô h× nÝåc ta tÞ 581 õÄn 618 thì m³t, nhà ôÝäng

thay thÄ. Chính sách cai trÌ cÚa nhà ôÝäng vô cùng hà kh¹c,

nhân dân ta õã tÕ chßc nhiÃu cu×c khæi nghËa õßng lên chÔng

l°i.

_ N·m 722, Mai Thúc Loan (quê Mai PhÜ, Th°c Hà, Hà TËnh)

nÕi d¶y khæi nghËa gi®i phóng thành TÔng Bình (Hà N×i), õÝèc

nhân dân suy tôn là Mai H¹c ôÄ, õóng õô æ V°n An (NghÇ An).

Mai H¹c ôÄ õem quân ra gi®i phóng thành TÔng Bình (Hà N×i).

_ Nhà ôÝäng cà tÝång DÝãng TÝ Húc mang 10 v°n quân

sang õàn áp. Mai H¹c ôÄ thua tr¶n, rÓi Ôm m³t.

_ N·m 791, Phùng HÝng, hào trÝæng õ³t ôÝäng Lâm (Hà

Tây) b³t ngä õánh chiÄm thành TÔng Bình. TÝång gi¼c Cao

Chính Bình lo sè Ôm chÄt. Phùng HÝng õÝèc nhân dân tôn là BÔ

Cái ô°i VÝãng. Giành chÚ quyÃn õÝèc 7 n·m thì m³t.

_ Con trai Phùng HÝng là Phùng An nÔi nghiÇp õÝèc 2 n·m

thì nhà ôÝäng l°i sai TriÇu XÝãng õem quân sang õánh chiÄm

nÝåc ta vào n·m 802.

4.5 Page 35

▲back to top

LCH S VIT NAM

VII. TH¢I K§ XÂY D NG NN T CH

_ DÝåi ách õô h× nhà ôÝäng, nhân dân ta r³t cã câc, Khúc

ThÞa DÜ khæi binh õánh chiÄm thành TÔng Bình, xÝng là TiÄt

ô× Sß.

_ Nhà ôÝäng bu×c ph®i công nh¶n Khúc ThÞa DÜ là ngÝäi

õßng õ²u õ³t ViÇt (906).

_ Khúc ThÞa DÜ m³t 23-7-907, giao quyÃn cho con là Khúc

H°o. N·m 917, Khúc H°o m³t.

_ N·m 917, Khúc ThÞa Mì thay cha giá chßc TiÄt ô× Sß cÚa

nhà LÝãng, chß không phÜc nhà Nam Hán. Vua Nam Hán sai

quân sang õánh, b¹t õÝèc Khúc ThÞa Mì, sai Lý TiÄn sang làm

Thß sà Giao Châu.

_ N·m 931, DÝãng ôình NghÇ (ngÝäi Ái Châu, Thanh Hóa),

tÝång cÛ cÚa hÑ Khúc, khæi binh õánh õuÕi Lý TiÄn, gi®i phóng

thành ô°i La, xÝng là TiÄt ô× Sß.

_ 6 n·m sau, DÝãng ôình NghÇ bÌ KiÃu Công TiÆn ám h°i

õo°t chßc TiÄt ô× Sß. Công TiÆn bÌ nhân dân nÕi lên chÔng l°i,

v×i sang c²u cßu Nam Hán.

VIII. NHÀ NGÔ (939 - 965)

_ N·m 938, Ngô QuyÃn, ngÝäi làng ôÝäng Lâm, Hà Tây, con

rÅ DÝãng ôình NghÇ, cai qu®n õ³t Ái Châu. Nghe tin cha vè bÌ

Công TiÆn ám h°i và vua Nam Hán sai con trai là Hoàng Thao

õem quân xâm lÝèc nÝåc ta, ông õem quân giÄt chÄt tên ph®n b×i

KiÃu Công TiÆn và õón õánh quân Nam Hán.

_ Sau chiÄn th¹ng vang d×i trên sông B°ch ô¸ng (11-938),

Hoàng Thao bÌ õâm chÄt, Ngô QuyÃn lên ngôi vua, õóng õô æ CÕ

Loa.

_ Ngô QuyÃn làm vua õÝèc 5 n·m (939-944) thì m³t.

4.6 Page 36

▲back to top

NHNG MC LCH S ôÁNG NH£

_ Em vè là DÝãng Tam Kha (con trai DÝãng ôình NghÇ) cÝåp

ngôi cÚa con trai Ngô QuyÃn là Ngô XÝãng Ng¶p, xÝng là DÝãng

Bình VÝãng (944-950). Ngô XÝãng Ng¶p ph®i bÏ trÔn.

_ N·m 950, Ngô XÝãng V·n, con thß hai cÚa Ngô QuyÃn,

dùng mÝu l¶t õÕ DÝãng Tam Kha, giành l°i ngôi báu cho nhà

Ngô. Ngô XÝãng V·n lên ngôi, l³y hiÇu là Nam T³n VÝãng (950-

965), õóng õô æ CÕ Loa, cho ngÝäi õi tìm anh c® là XÝãng Ng¶p

õón vÃ.

_ Sau khi tìm õÝèc anh c® là Ngô XÝãng Ng¶p, theo thÊnh c²u

cÚa Nam T³n VÝãng, õÝèc DÝãng Thái h¶u chu´n t³u, c® hai

anh em õÃu làm vua. Ngô XÝãng Ng¶p lên ngôi vua l³y hiÇu là

Thiên Sách VÝãng (951), làm vua õÝèc 8 n·m thì Ôm chÄt (959).

_ TÞ sau khi DÝãng Tam Kha cÝåp ngôi nhà Ngô, kh¹p nãi

nÕi lên lo°n 12 sß quân. N·m 965, Ngô XÝãng V·n bÌ chÄt trong

m×t tr¶n giao chiÄn æ Thái Bình.

_ Con cÚa Thiên Sách VÝãng là Ngô XÝãng Xí nÔi nghiÇp,

nhÝng thÄ lâc ngày càng yÄu, không giá nÕi ngôi vua mà træ

thành m×t trong 12 sß quân, chiÄm giá vùng Bình KiÃu (TriÇu

Sãn, Thanh Hóa).

IX. NHÀ ôINH (968 - 980)

_ ôinh B× LËnh, ngÝäi õ×ng Hoa LÝ (con ông ôinh Công Trß,

nha tÝång cÛ cÚa DÝãng ôình NghÇ), là con nuôi cÚa Tr²n Lãm,

m×t trong 12 sß quân. Tr²n Lãm chiÄm giá BÔ H®i Kh´u (Ké BÔ,

Thái Bình). Tr²n Lãm chÄt, ôinh B× LËnh õÝèc trao quyÃn, xÝng

là V°n Th¹ng VÝãng, dÁp xong lo°n 12 sß quân n·m 968.

_ ôinh B× LËnh lên ngôi hoàng õÄ, l³y hiÇu là ôinh Tiên

Hoàng, õ¼t quÔc hiÇu là ô°i CÓ ViÇt, õóng õô æ Hoa LÝ. ôinh

Tiên Hoàng phong cho NguyÆn B¼c là ôinh QuÔc Công, Lê Hoàn

là Th¶p õ°o tÝång quân. ô²u n·m 970 l°i õ¼t niên hiÇu là Thái

Bình, không dùng theo niên hiÇu cÚa Trung Hoa nhÝ trÝåc õây

náa.

4.7 Page 37

▲back to top

LCH S VIT NAM

_ N·m 979, sau khi làm vua õÝèc 11 n·m, ôinh Tiên Hoàng

và con trai là ôinh LiÆn bÌ tên thái giám ôÖ Thích giÄt chÄt.

ôinh Toàn måi 6 tuÕi lên ngôi vua. Nhân sâ rÔi r¹m õó, nhà

TÔng chu´n bÌ cho quân sang xâm lÝèc.

X. NHÀ TIN LÊ (980 - 1009)

_ Vì lèi ích dân t×c, Thái h¶u DÝãng Vân Nga (vè ôinh Tiên

Hoàng, mÁ ôinh Toàn) theo nguyÇn vÑng cÚa qu²n th²n trao

ngôi vua cho Th¶p õ°o tÝång quân Lê Hoàn, ngÝäi ThÑ Xuân,

Thanh Hóa.

_ N·m 980, Lê Hoàn lên ngôi l³y hiÇu là Lê ô°i Hành, nhanh

chóng tiÄn hành mÑi bÝåc chu´n bÌ õÅ õÔi phó våi nguy cã xâm

lÝèc tÞ phía B¹c.

_ Mùa xuân n·m 981, quân TÔng theo hai õÝäng thÚy b× Ó °t

tràn vào nÝåc ta. DÝåi sâ chÊ huy tài giÏi cÚa vua Lê ô°i Hành,

trong vòng 1 tháng, quân dân ô°i CÓ ViÇt õã õánh tan quân

TÔng trên c® hai m¼t tr¶n thÚy và b×. Quân ta b¹t chém tÝång

gi¼c H²u Nhân B®o.

_ N·m 1005, Lê ô°i Hành m³t, làm vua õÝèc 25 n·m. Các

con tranh giành ngôi báu. CuÔi cùng, con thß 3 là Long ViÇt lên

làm vua là Lê Trung Tông õÝèc 3 ngày thì bÌ em là Lê Long ôËnh

giÄt chÄt.

_ Lê Long ôËnh cÝåp ngôi lên làm vua, l³y hiÇu là ô°i Th¹ng

Minh Quang HiÄu Hoàng õÄ, vµn õóng õô æ Hoa LÝ. Long ôËnh

tàn ác, dâm õãng, mÖi l²n thiÄt triÃu ph®i n¸m, tÜc gÑi là Lê

NgÑa TriÃu, làm vua õÝèc 4 n·m thì m³t (1005-1009).

XI. NHÀ LÝ (1010 - 1225)

_ Long ôËnh m³t, con là S° còn bé, triÃu th²n tôn Lý Công

U´n (ngÝäi làng CÕ Pháp, TÞ Sãn, B¹c Ninh) lên ngôi hoàng õÄ,

4.8 Page 38

▲back to top

NHNG MC LCH S ôÁNG NH£

l³y hiÇu là Lý Thái TÕ, õ¼t niên hiÇu là Thu¶n Thiên, vµn giá

quÔc hiÇu ô°i CÓ ViÇt và õóng õô æ Hoa LÝ.

_ Nhä sâ nuôi d°y cÚa nhà sÝ Lý Khánh V·n và Lý V°n

H°nh, Lý Công U´n træ thành ngÝäi xu³t chúng.

_ Tháng 7 n·m 1010, Lý Thái TÕ h° chiÄu däi õô vÃ ô°i La

và õ¼t tên måi là Th·ng Long (tßc Hà N×i ngày nay), õÕi quÔc

hiÇu là ô°i ViÇt. Sau 18 n·m trÌ vì õ³t nÝåc, Lý Thái TÕ m³t

n·m 1028.

_ Khi Lý Thái TÕ vÞa m³t, các hoàng tà õem quân vây hãm

hoàng thành õÅ tranh ngôi vua våi Thái tà. Nhä lòng dÛng c®m

và trung thành, Lê PhÜng HiÅu õã dÁp tan cu×c nÕi lo°n và phò

Thái tà Ph¶t Mã lên ngôi hoàng õÄ, l³y hiÇu là Lý Thái Tông.

_ N·m 1054, sau khi vua cha Lý Thái Tông m³t, Lý Thánh

Tông, húy Nh¶t Tôn, nÔi nghiÇp, thâc lòng thÝãng dân, ch·m lo

cho tr·m hÑ. Lý Thánh Tông m³t n·m 1072.

_ Con trÝæng Lý Thánh Tông là Càn ôßc, mÁ là Nguyên Phi

_ N·m 1075, biÄt rõ âm mÝu xâm lÝèc nÝåc ta cÚa nhà TÔng,

Thái úy Lý ThÝäng KiÇt chÚ õ×ng mang quân sang õánh phá các

c·n cß cÚa chúng æ Châu Khâm, Châu Liêm, Châu Ung (Qu®ng

ôông, Qu®ng Tây), rÓi cÛng chÚ õ×ng rút quân.

_ M¼c d²u v¶y, õ²u n·m 1077 nhà TÔng vµn sai Quách Qué,

TriÇu TiÄt xua 10 v°n quân và 1 v°n ngâa chiÄn sang chiÄm

nÝåc ta, nhÝng õã bÌ quân dân ô°i ViÇt ch¼n l°i æ bä B¹c sông

C²u, làm cho õÌch rãi vào thÄ “tiÄn thoái lÝçng nan”.

_ T°i phòng tuyÄn sông C²u này, Lý ThÝäng KiÇt õã làm bài

thã nÕi tiÄng “Nam quÔc sãn hà Nam õÄ cÝ...”, õÝèc xem nhÝ

“B®n tuyên ngôn õ×c l¶p” õ²u tiên cÚa õ³t nÝåc ta.

4.9 Page 39

▲back to top

LCH S VIT NAM

_ TrÝåc sßc ph®n công mãnh liÇt cÚa quân ta, quân TÔng

khiÄp sè rút ch°y vÃ nÝåc. NÃn õ×c l¶p nÝåc ta õÝèc giá váng. Lý

Nhân Tông m³t n·m 1127.

_ Vua Lý Nhân Tông không có con trai, l¶p con trai cÚa ngÝäi

em (là Sùng HiÃn H²u DÝãng Hoán) làm Thái tà. N·m 1127,

Thái tà nÔi ngôi vua l³y niên hiÇu Lý Th²n Tông.

_ Lý Th²n Tông khuyÄn khích phát triÅn nông nghiÇp, thâc

hiÇn chính sách “ngÜ binh Ý nông”, cho quân lính luân phiên

cß 6 tháng l°i õÝèc vÃ nhà cày ru×ng, nhä v¶y duy trì õÝèc sßc

m°nh quân õ×i song song våi s®n xu³t nông nghiÇp. Lý Th²n

Tông m³t n·m 1138.

_ N·m 1138, Lý Thiên T×, con trÝæng cÚa Lý Th²n Tông,

con bà hoàng h¶u hÑ Lê, lên ngôi hoàng õÄ lúc måi 3 tuÕi, hiÇu

là Lý Anh Tông. Lê Thái h¶u nhiÄp chính, tÝ thông våi ôÖ Anh

VÛ làm triÃu õình õÕ nát. Nhä có các trung th²n nhÝ Tô HiÄn

Thành, Hoàng NghËa HiÅn, Lý Công Tín... cã nghiÇp nhà Lý

õÝèc giá váng cho õÄn khi vua trÝæng thành. Lý Anh Tông m³t

n·m 1175.

_ Lý Anh Tông m³t, Thái tà Long Cán chÝa õÝèc 3 tuÕi, bà

Chiêu Linh thái h¶u muÔn l¶p con c® là Long XÝæng lên ngôi

vua, õem vàng b°c mua chu×c Tô HiÄn Thành, nhÝng ông không

nghe, theo di chiÄu l¶p Long Cán 3 tuÕi làm vua, hiÇu là Lý Cao

Tông. VÃ sau Cao Tông ·n chãi vô õ×, không lo viÇc triÃu chính,

gi¼c cÝåp nÕi lên kh¹p nãi. Cã nghiÇp nhà Lý suy õÓi. Cao Tông

m³t n·m 1210.

_ Thái tà Lý H°o S®m lên ngôi vua, hiÇu Lý HuÇ Tông. HuÇ

Tông không có con trai, suÔt ngày rÝèu chè, bÏ bê triÃu chính.

N·m 1224, HuÇ Tông truyÃn ngôi cho công chúa Chiêu Thánh

måi 7 tuÕi, rÓi õi tu. Sau bÌ Tr²n ThÚ ô× ép ph®i tâ tà.

_ Công chúa Chiêu Thánh lên ngôi, hiÇu là Lý Chiêu Hoàng,

quyÃn bính vÃ tay Tr²n ThÚ ô×.